பாடம்:
ஒருவர் தொழுகையை முடிக்கும்போது ஸலாம் கூறும் முறைப் பற்றிய விளக்கம்.
1993. நபி (ஸல்) அவர்கள் தமது வலப்புறமும் இடப்புறமும், அவர்களின் கன்னத்தின் வெண்மை தெரியும் அளவுக்கு (திரும்பி), “அஸ்ஸலாமு அலைகும் வ ரஹ்மதுல்லாஹ், அஸ்ஸலாமு அலைகும் வ ரஹ்மதுல்லாஹி வ பரகாதுஹ்” என்று ஸலாம் கொடுப்பவர்களாக இருந்தார்கள்.
அறிவிப்பவர்: (ரலி)
ذِكْرُ كَيْفِيَّةِ التَّسْلِيمِ الَّذِي يَنْفَتِلُ الْمَرْءُ بِهِ مِنْ صَلَاتِهِ
أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ الْحُبَابِ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ:
«أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ، حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ، السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ، السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ».
Ibn-Hibban-Tamil-.
Ibn-Hibban-TamilMisc-.
Ibn-Hibban-Shamila-1993.
Ibn-Hibban-Alamiah-.
Ibn-Hibban-JawamiulKalim-.
[نتائج الأفكار في تخريج أحاديث الأذكار 2/ 237:]
واعلم أن الأكمل في السلام أن يقول عن يمينه «السلام عليكم ورحمة الله» وعن يساره «السلام عليكم ورحمة الله» ولا يستحب أن يقول معه: وبركاته، لأنه خلاف المشهور عن رسول الله صلى الله عليه وسلم، وإن كان قد جاء في رواية لأبي داود.
قوله: (واعلم أن الأكمل في السلام أن يقول عن يمينه السلام عليكم ورحمة الله، وعن يساره السلام عليكم ورحمة الله، ولا يستحب أن يقول معه: وبركاته، كأنه [لأنه] خلاف المشهور عن النبي صلى الله عليه وسلم، وإن كان قد جاء في رواية لأبي داود).
قلت: بل جاء في رواية أخرى.
والأحاديث المشهورة إنما هي في مطلق التسليمتين، فقد اجتمع لنا من ذلك عن نحو العشرين من الصحابة كما في صحيح مسلم عن سعد بن أبي وقاص وعن ابن مسعود رضي الله عنهما وسائرها في السنن والمسند وغيرها.
وأما خصوص الكيفية المذكورة ففيما:
قرأت على العماد أبي بكر بن العز، عن أبي عبد الله بن الزراد بالسند الماضي قريبًا إلى أبي طاهر محمد بن الفضل بن محمد بن إسحاق بن خزيمة، ثنا جدي، ثنا إسحاق بن إبراهيم بن حبيب الشهيدي، وأبو هاشم زياد بن أيوب، قالا: ثنا عمر بن عبيد الطنافسي، عن أبي إسحاق السبيعي، عن أبي الأحوص -هو عوف بن مالك-، عن عبد الله بن مسعود رضي الله عنه قال: كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يسلم عن يمينه: السلام عليكم ورحمة الله، وعن يساره السلام عليكم ورحمة الله حتى نرى بياض خده منهما.
هذا حديث صحيح، أخرجه ابن خزيمة في صحيحه هكذا
وأخرجه ابن حبان في صحيحه من رواية أبي بكر بن أبي شيبة عن عمر بن عبيد.
وأخرجه أبو داود والنسائي وأبو العباس السراج كلهم عن زياد بن أيوب على الموافقة.
وأخرجه أبو داود أيضًا والنسائي وابن ماجه من رواية عمر المذكور.
وأخرجه أبو داود من رواية سفيان الثوري، ومن رواية إسرائيل بن يونس ومن رواية شريك بن عبد الله.
وأخرجه الترمذي والنسائي وابن حبان في صحيحه من رواية سفيان الثوري أيضًا.
وأخرجه النسائي من رواية علي بن صالح بن حي.
كلهم عن أبي إسحاق السبيعي.
ورواه أبو خيثمة زهير بن معاوية عن أبي إسحاق فقال: عن عبد الرحمن بن الأسود عن أبيه وعلقمة كلاهما عن ابن مسعود.
ورجح الدارقطني في «العلل» هذه الرواية على التي قبلها.
والأولى عدم الترجيح، ويحمل على أن له في هذا الحديث شيخين.
وزاد ابن حبان في روايته المشار إليها من طريق سفيان الثوري:«وبركاته»
وكذا زادها أبو العباس السراج من طريق الثوري ومن طريق إسرائيل.
وأخرجه أيضًا عن أبي هناد السلولي عن أبي الأحوص -وهو سلام بن سليم- عن أبي إسحاق فذكر الحديث، ولفظه: كان النبي صلى الله عليه وسلم يسلم عن يمينه وعن يساره حتى يرى بياض خده: «السلام عليكم ورحمة الله وبركاته».
وقد أخرجه أبو داود عن مسدد عن أبي الأحوص، وليس فيه «وبركاته».
وأما الرواية التي أشار إليها الشيخ عند أبي داود فهي فيما:
أخبرنا أبو العباس أحمد بن أبي بكر المقدسي في كتابه، عن محمد بن علي بن ساعد، أنا يوسف بن خليل الحافظ، أنا محمد بن أبي زيد، أنا محمود بن إسماعيل، أنا محمد بن محمد الأصبهاني، أنا أبو القاسم الطبراني، ثنا أسلم بن سهل، ثنا علي بن الحسن، ثنا يحيى بن آدم، ثنا موسى بن قيس الحضرمي، عن سلمة بن كهيل، عن علقمة بن وائل بن حجر، عن أبيه رضي الله عنه قال: صليت مع النبي صلى الله عليه وسلم كان يسلم عن يمينه: «السلام عليكم ورحمة الله وبركاته» وعن شماله: «السلام عليكم ورحمة الله».
هذا حديث حسن، أخرجه أبو داود عن عبدة بن عبد الله والسراج عن محمد بن رافع كلاهما عن يحيى بن آدم، ولم أر عندهم: «وبركاته» في الثانية…
… أخبرني شيخنا الإمام أبو الفضل بن الحسين الحافظ رحمه الله، أخبرني أبو الحرم بن أبي الفتح، قال: قرئ على سيدة بنت موسى المازنية ونحن نسمع، عن زينب بن عبد الرحمن الشعري، قالت: أنا أبو المظفر عبد المنعم بن الإمام أبي القاسم القشيري، أنا أبي، أنا أبو الحسين الخفاف، ثنا أبو العباس السراج، ثنا عبد الله بن عمر -يعني ابن أبان-، ثنا وكيع، وأبو نعيم، قالا: ثنا سفيان –هو الثوري-، عن أبي إسحاق – هو السبيعي- عن أبي الأحوص -هو عوف بن مالك- عن عبد الله -هو ابن مسعود- رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه كان يسلم عن يمينه وعن يساره حتى يرى بياض خديه: «السلام عليكم ورحمة الله وبركاته».
هكذا في أصل سماعنا من مسند السراج بخط الحافظ مجد الدين بن النجار، وكذلك وجدته بخط الحافظ زكي الدين البرزالي، وهو من روايتهما جميعًا عن زينب بنت عبد الرحمن.
وهكذا أخرجه ابن حبان في صحيحه عن أبي خليفة عن محمد بن كثير عن سفيان الثوري وذكر فيه «وبركاته».
لكن أخرجه أبو داود عن محمد بن كثير، فلم يذكرها، وكذا من رواية وكيع.وكذا الترمذي والنسائي من رواية عبد الرحمن بن مهدي عن سفيان.
وبهذا الإسناد إلى السراج، ثنا أبو همام السكوني -هو الوليد بن شجاع بن الوليد-، ثنا أبو الأحوص، عن أبي إسحاق، عن أبي الأحوص، عن ابن مسعود فذكر مثله، لكن قال: عن شماله وقال: أرى.
وهكذا أخرجه ابن ماجه عن محمد بن عبد الله بن نمير عن عمر بن عبيد عن أبي الأحوص عن أبي إسحاق وفيه «وبركاته».
فهذه عدة طرق ثبت فيها وبركاته بخلاف ما يوهمه كلام الشيخ أنها رواية فردة.
قرأت على فاطمة بنت محمد المقدسية بالصالحية عن محمد بن أحمد بن أبي الهيجاء، أنا محمد بن إسماعيل المرداوي، قال: قرئ على فاطمة بنت أبي الحسن، ونحن نسمع، أن زاهر بن طاهر أخبرهم، أنا أبو سعد الكندروجي [الكنجروذي]، أنا أبو عمرو بن حمدان، ثنا أبو يعلى الموصلي، ثنا محمد بن أبي بكر -هو المقدمي- واللفظ له، ثنا يحيى -هو ابن سعيد القطان-، ومعاذ -هو ابن معاذ العنبري-، كلاهما عن زهير -هو ابن معاوية أبو خيثمة الجعفي- (ح).
وأخبرنيه عاليًا أبو الحسن بن أبي المجد، عن سليمان بن حمزة، وعيسى بن عبد الرحمن، قالا: أنا جعفر بن علي، أنا السلفي، أنا أبو عبد الله الثقفي، أنا أبو الحسين بن بشران، ثنا إسماعيل الصفار، ثنا سعدان بن نصر، ثنا أبو بدر هو شجاع السكوني، ثنا زهير -هو أبو خيثمة الجعفي-، عن أبي إسحاق، عن عبد الرحمن بن الأسود، عن أبيه -هو ابن يزيد النخعي-، عن عبد الله بن مسعود رضي الله عنه قال: كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يكبر في كل خفض ورفع وقيام وقعود، ويسلم عن يمينه وعن يساره:«السلام عليكم ورحمة الله، السلام عليكم ورحمة الله» حتى يرى بياض خده.
وهكذا أخرجه الدارقطني من رواية حميد بن عبد الرحمن، عن زهير [ابن معاوية وذكر الاختلاف فيه على أبي إسحاق في العلل، ورجح هذه الرواية، أبو خيثمة النسائي -وبه إلى أبي يعلى ثنا زهير]- هو ابن حرب ثنا روح بن عبادة ثنا ابن جريج -هو عبد الملك بن عبد العزيز- أخبرني عمرو بن يحيى -هو الملائي- (ح).
وقرأته عاليًا على أبي الفرج بن حماد المقدسي، عن يونس بن أبي إسحاق. العسقلاني سماعًا، قال: أنا أبو الحسن بن المقير إجازة مشافهة إن لم يكن سماعًا، عن أبي بكر بن الزاغوني، أنا أبو نصر الزينبي، أنا أبو طاهر المخلص، ثنا ابن صاعد -هو يحيى بن محمد- قال: ثنا محمد بن يعقوب -هو الزبيري- قال: ثنا محمد بن فليح، عن عمرو بن يحيى، عن محمد بن يحيى بن حبان، عن عمرو واسع بن حبان، أنه سأل عبد الله بن عمر رضي الله عنهما عن صلاة رسول الله صلى الله عليه وسلم كيف كانت؟ فذكر التكبير وذكر التسليم: السلام عليكم ورحمة الله على يمينه، السلام عليكم ورحمة الله على يساره.
هذا حديث صحيح أخرجه ابن خزيمة عن أحمد بن منيع.
والطحاوي عن علي بن شيبة.
كلاهما عن روح بن عبادة.وأخرجه ابن خزيمة أيضًا والنسائي جميعًا عن الحسن بن محمد الزعفراني، عن حجاج بن محمد، عن ابن جريج.
فوقع لنا عاليًا من الطريق الثانية.
قال ابن خزيمة: رواه بعض أصحاب عمرو بن يحيى فقال فيه: عن واسع أنه سأل عبد الله بن زيد.
قلت: وهي رواية جاءت عن عبد العزيز بن محمد الدراوردي، أخرجها الشافعي عنه.
وجاء عنه رواية ثالثة، أخرجها البيهقي في «الخلافيات» من طريق حفص بن عمر عنه فقال فيه: عن أبي سعيد الخدري.
وأخرجه النسائي عن قتيبة عن الدراوردي فقال فيه: عن ابن عمر.
وكذلك أخرجه أحمد عن أبي سلمة عن الدراوردي.
وهذه الرواية موافقة لرواية ابن جريج ومحمد بن فليح، فهي الراجحة، والله أعلم.
நவவீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 631
இறப்பு ஹிஜ்ரி 676
வயது: 45
இமாம் கூறுகிறார்:
அறிந்துகொள்வீராக! தொழுகையில் ஸலாம் கொடுப்பதில் மிக முழுமையான முறை ஒருவர் தமது வலப்பக்கம் திரும்பி, அஸ்ஸலாமு அலைகும் வ ரஹ்மதுல்லாஹ் என்றும், இடப்பக்கம் திரும்பி அஸ்ஸலாமு அலைகும் வ ரஹ்மதுல்லாஹ் என்றும் கூறுவதாகும். இதனுடன் “வ பரகாதுஹ்” என்று சேர்ப்பது விரும்பத்தக்கதல்ல; ஏனெனில் இது அபூதாவூதில் ஒரு அறிவிப்பாளர்தொடரில் வந்திருந்தாலும் இது அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களிடமிருந்து வந்துள்ள பிரபலமான மற்ற அறிவிப்பாளர்தொடர்களுக்கு மாற்றமானதாகும்.
இப்னு ஹஜர் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 773
இறப்பு ஹிஜ்ரி 852
வயது: 79
நூல்: பத்ஹுல் பாரி (புகாரியின் விளக்கவுரை)கூறுகிறார்:
மேற்கண்டவாறு நவவீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 631
இறப்பு ஹிஜ்ரி 676
வயது: 45
இமாம் கூறியுள்ளார்.
நான் (இப்னு ஹஜர்) கூறுகிறேன்: மாறாக, இது வேறு ஒரு அறிவிப்பிலும் வந்துள்ளது!
….
பிரசித்தி பெற்ற ஹதீஸ்கள் என்பவை (குறிப்பிட்ட சொற்களின்றி) பொதுவான இரு சலாம்களைப் பற்றியே பேசுகின்றன. சாஹீஹ் முஸ்லிமில் ஸஅத் பின் அபீ வக்காஸ் (ரழி), இப்னு மஸ்ஊத் பிறப்பு ஹிஜ்ரி
இறப்பு ஹிஜ்ரி 33
(ரழி) ஆகியோர் வழியாகவும், மேலும் சுனன், முஸ்னத் போன்ற பிற நூல்களிலும் ஏறத்தாழ இருபது தோழர்களிடமிருந்து இந்த பொதுவான செய்தி நமக்குத் தொகுக்கப்பட்டு கிடைத்துள்ளது.
ஆனால், குறிப்பிடப்பட்ட குறிப்பிட்ட சலாம் முறை (கைஃபிய்யா) விஷயத்தில்:
எனக்கு அல்-இமாத் அபூபக்கர் பின் அல்-இஸ் —> அபூ அப்தில்லாஹ் பின் அல்-ஸர்ராத் —> அபூ தாஹிர் முஹம்மத் பின் அல்-ஃபழ்ல் பின் முஹம்மத் பின் இஸ்ஹாக் பின் குஸைமா —> எனது பாட்டனார் —> இஸ்ஹாக் பின் இப்ராஹீம் பின் ஹபீப் அல்-ஷஹீதீ —> மற்றும் அபூ ஹாஷிம் ஸியாத் பின் அய்யூப் —> ஆகிய இருவரும் கூறியதாக வாசித்துக் காட்டப்பட்டது: எங்களுக்கு உமர் பின் உபைத் அல்-தனாஃபிஸீ —> அபூ இஸ்ஹாக் அல்-ஸபீஈ —> அபூ அல்-அஹ்வஸ் (அதாவது அவ்ஃப் பின் மாலிக்) —> அப்தুল্লাহ் பின் மஸ்ஊத் (ரழி) அறிவித்ததாவது: “அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் தமது வலப்பக்கம் ‘அஸ்ஸலாமு அலைக்கும் வ ரஹ்மத்துல்லாஹ்’ என்றும், இடப்பக்கம் ‘அஸ்ஸலாமு அலைக்கும் வ ரஹ்மத்துல்லாஹ்’ என்றும், அவர்களின் கன்னத்தின் வெண்மை எங்களுக்குத் தெரியும் அளவுக்கு சலாம் கொடுப்பவர்களாக இருந்தார்கள்.”
இது ஒரு ஸஹீஹான (ஆதாரப்பூர்வமான) ஹதீஸாகும். இப்னு குஸைமா பிறப்பு ஹிஜ்ரி 223
இறப்பு ஹிஜ்ரி 311
வயது: 88
தமது ‘ஸஹீஹ்’ நூலில் இவ்வாறு பதிவிட்டுள்ளார்.
இப்னு ஹிப்பான் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 275
இறப்பு ஹிஜ்ரி 354
வயது: 79
முக்கிய நூல்கள்: அஸ்ஸிகாத், மஜ்ரூஹீன். இப்னு ஹிப்பான் அவர்கள் மட்டும் ஒருவரை பலமானவர் என்று கூறினால் அவர் அறியப்படாதவர்களையும் பலமானவர் என்று கூறுவதால் அவர் வேறு வகையில் அறியப்பட்டவரா! என்று ஆய்வு செய்தே முடிவு செய்யவேண்டும். மேலும் இப்னு ஹிப்பான் அவர்கள் மட்டும் ஒருவரை விமர்சித்தால் அது சரியானதா? இல்லையா? என்று மற்ற சான்றுகளை வைத்தே முடிவு செய்ய வேண்டும்.தமது ‘ஸஹீஹ்’ நூலில் அபூபக்கர் பின் அபீ ஷைபா —> உமர் பின் உபைத் வழியாக இதைப் பதிவிட்டுள்ளார்.
அபூ தாவூத், நஸாயீ,பிறப்பு ஹிஜ்ரி 215
இறப்பு ஹிஜ்ரி 303
வயது: 88
அபூ அல்-அப்பாஸ் அல்-ஸர்ராஜ் ஆகிய அனைவரும் இதனை ஸியாத் பின் அய்யூப் வழியிலேயே உடன்பட்டுப் பதிவிட்டுள்ளனர்.
அபூ தாவூத், நஸாயீ,பிறப்பு ஹிஜ்ரி 215
இறப்பு ஹிஜ்ரி 303
வயது: 88
இப்னு மாஜா ஆகியோரும் குறிப்பிட்ட உமர் என்ற அறிவிப்பாளர் வழியாக இதைப் பதிவிட்டுள்ளனர்.
அபூ தாவூத் இதனை ஸுஃப்யான் அல்-தவ்ரீ —> இஸ்ராயீல் பின் யூனுஸ் —> மற்றும் ஷரீக் பின் அப்தில்லாஹ் ஆகியோரின் அறிவிப்புகள் வழியாகவும் பதிவிட்டுள்ளார்.
திர்மிதீ, நஸாயீ,பிறப்பு ஹிஜ்ரி 215
இறப்பு ஹிஜ்ரி 303
வயது: 88
இப்னு ஹிப்பான் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 275
இறப்பு ஹிஜ்ரி 354
வயது: 79
முக்கிய நூல்கள்: அஸ்ஸிகாத், மஜ்ரூஹீன். இப்னு ஹிப்பான் அவர்கள் மட்டும் ஒருவரை பலமானவர் என்று கூறினால் அவர் அறியப்படாதவர்களையும் பலமானவர் என்று கூறுவதால் அவர் வேறு வகையில் அறியப்பட்டவரா! என்று ஆய்வு செய்தே முடிவு செய்யவேண்டும். மேலும் இப்னு ஹிப்பான் அவர்கள் மட்டும் ஒருவரை விமர்சித்தால் அது சரியானதா? இல்லையா? என்று மற்ற சான்றுகளை வைத்தே முடிவு செய்ய வேண்டும்.(தமது ஸஹீஹில்) ஆகியோரும் ஸுஃப்யான் அல்-தவ்ரீ அவர்களின் அறிவிப்பிலிருந்தே பதிவிட்டுள்ளனர்.
நஸாயீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 215
இறப்பு ஹிஜ்ரி 303
வயது: 88
இதனை அலீ பின் ஸாலிஹ் பின் ஹை அவர்களின் அறிவிப்பிலிருந்து பதிவிட்டுள்ளார்.
இவர்கள் அனைவரும் அபூ இஸ்ஹாக் அல்-ஸபீஈ வழியாகவே அறிவிக்கின்றனர்.
அபூ கைஸமா ஸுஹைர் பின் முஆவியா —> அபூ இஸ்ஹாக் வழியாக அறிவித்து: அப்துர் ரஹ்மான் பின் அல்-அஸ்வத் —> அவரது தந்தை —> மற்றும் அல்கமா ஆகிய இருவரும் இப்னு மஸ்ஊத் பிறப்பு ஹிஜ்ரி
இறப்பு ஹிஜ்ரி 33
(ரழி) வழியில் அறிவித்ததாகக் கூறியுள்ளார்.
தாரகுத்னீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 306
இறப்பு ஹிஜ்ரி 385
வயது: 79
தமது ‘அல்-இலல்’ நூலில், இந்த அறிவிப்பை இதற்கு முந்தைய அறிவிப்பை விட பலமானது (ராஜிஹ்) எனக் குறிப்பிட்டுள்ளார்.
ஆனால், ஒன்றைப் பலமானது என்று தீர்மானிக்காமல், இந்த ஹதீஸில் அபூ இஸ்ஹாகிற்கு இரண்டு ஆசிரியர்கள் (ஷேக்) இருந்தனர் என்று எடுத்துக்கொள்வதே சிறந்ததாகும்.
குறிப்பிடப்பட்ட ஸுஃப்யான் அல்-தவ்ரீயின் வழி அறிவிப்பில் இப்னு ஹிப்பான் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 275
இறப்பு ஹிஜ்ரி 354
வயது: 79
முக்கிய நூல்கள்: அஸ்ஸிகாத், மஜ்ரூஹீன். இப்னு ஹிப்பான் அவர்கள் மட்டும் ஒருவரை பலமானவர் என்று கூறினால் அவர் அறியப்படாதவர்களையும் பலமானவர் என்று கூறுவதால் அவர் வேறு வகையில் அறியப்பட்டவரா! என்று ஆய்வு செய்தே முடிவு செய்யவேண்டும். மேலும் இப்னு ஹிப்பான் அவர்கள் மட்டும் ஒருவரை விமர்சித்தால் அது சரியானதா? இல்லையா? என்று மற்ற சான்றுகளை வைத்தே முடிவு செய்ய வேண்டும்.«வ பரகாதுஹ்» என்ற சொல்லை மேலதிகமாகச் சேர்த்துள்ளார்.
அவ்வாறே அபூ அல்-அப்பாஸ் அல்-ஸர்ராஜ் அவர்களும் அல்-தவ்ரீயின் வழியாகவும், இஸ்ராயீல் வழியாகவும் அந்த சொல்லை மேலதிகமாகச் சேர்த்துள்ளார்.
மேலும் அவர் அபூ ஹன்னாத் அல்-ஸலூலீ —> அபூ அல்-அஹ்வஸ் (அதாவது ஸல்லாம் பின் ஸுலைம்) —> அபூ இஸ்ஹாக் வழியாகவும் இந்த ஹதீஸைப் பதிவிட்டுள்ளார். அதன் வார்த்தை அமைப்பாவது: “நபி (ஸல்) அவர்கள் தமது வலப்புறமும் இடப்புறமும் கன்னத்தின் வெண்மை தெரியும் அளவுக்கு ‘அஸ்ஸலாமு அலைக்கும் வ ரஹ்மத்துல்லாஹி வ பரகாதுஹ்’ என்று சலாம் கொடுப்பவர்களாக இருந்தார்கள்.”
ஆனால் அபூ தாவூத் இதனை முஸத்தத் —> அபூ அல்-அஹ்வஸ் வழியாகப் பதிவிட்டுள்ளார்; அதில் «வ பரகாதுஹ்» என்பது இல்லை.
அபூ தாவூதில் உள்ளதாக இமாம் (நவவீ) சுட்டிக்காட்டிய அறிவிப்பு வருமாறு:
அபூ அல்-அப்பாஸ் அஹ்மத் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 164
இறப்பு ஹிஜ்ரி 241
வயது: 77
பின் அபீபக்கர் அல்-மக்திஸீ தமது நூலில் —> முஹம்மத் பின் அலீ பின் ஸாஇத் —> ஹாஃபிழ் யூஸுஃப் பின் கலீல் —> முஹம்மத் பின் அபீ ஸைத் —> மஹ்மூத் பின் இஸ்மாயீல் —> முஹம்மத் பின் முஹம்மத் அல்-அஸ்பஹானீ —> அபூ அல்-காசிம் அல்-தபராணீ —> அஸ்லம் பின் ஸஹ்ல் —> அலீ பின் அல்-ஹஸன் —> யஹ்யா பின் ஆதாம் —> மூஸா பின் கைஸ் அல்-ஹழ்ரமீ —> ஸலமா பின் குஹைல் —> அல்கமா பின் வாஇல் பின் ஹுஜ்ர் —> அவரது தந்தை (ரழி) அறிவித்ததாக எங்களுக்குக் கூறினார்: “நான் நபி (ஸல்) அவர்களுடன் தொழுதேன்; அவர்கள் தமது வலப்புறம் ‘அஸ்ஸலாமு அலைக்கும் வ ரஹ்மத்துல்லாஹி வ பரகாதுஹ்’ என்றும், இடப்புறம் ‘அஸ்ஸலாமு அலைக்கும் வ ரஹ்மத்துல்லாஹ்’ என்றும் சலாம் கொடுப்பவர்களாக இருந்தார்கள்.”
இது ஒரு ‘ஹஸன்’ தரத்திலுள்ள ஹதீஸாகும். அபூ தாவூத் இதனை அப்தா பின் அப்தில்லாஹ் வழியாகவும், அல்-ஸர்ராஜ் இதனை முஹம்மத் பின் ராஃபிஃ வழியாகவும் (இருவரும் யஹ்யா பின் ஆதாம் மூலம்) பதிவிட்டுள்ளனர். ஆனால் அவர்களிடம் இரண்டாவது சலாமில் «வ பரகாதுஹ்» என்பதை நான் காணவில்லை…
… எனது ஆசிரியர் இமாம் அபூ அல்-ஃபழ்ல் பின் அல்-ஹுஸைன் அல்-ஹாஃபிழ் (ரஹ்) எனக்கு அறிவித்தார்; அபூ அல்-ஹரம் பின் அபீ அல்-ஃபத்ஹ் எனக்கு அறிவித்துக் கூறினார்: ஸீதா பின்த் மூஸா அல்-மாஜனிய்யாவிடம் படிக்கப்பட்டு நாங்கள் கேட்டுக்கொண்டிருந்த போது —> ஸைனப் பின்த் அப்திர் ரஹ்மான் அல்-ஷஃரீக் கூறியது: அபூ அல்-முழாஃபர் அப்துல் முன்இம் பின் அல்-இமாம் அபீ அல்-காசிம் அல்-குஷைரீ —> எனது தந்தை —> அபூ அல்-ஹுஸைன் அல்-கஃபாஃப் —> அபூ அல்-அப்பாஸ் அல்-ஸர்ராஜ் —> அப்தুল্লাহ் பின் உமர் (அதாவது இப்னு அபான்) —> வகீஃ மற்றும் அபூ நுஐம் ஆகிய இருவரும் கூறியது: ஸுஃப்யான் (அதாவது அல்-தவ்ரீ) —> அபூ இஸ்ஹாக் (அதாவது அல்-ஸபீஈ) —> அபூ அல்-அஹ்வஸ் (அதாவது அவ்ஃப் பின் மாலிக்) —> அப்தুল্লাহ் (அதாவது இப்னு மஸ்ஊத் பிறப்பு ஹிஜ்ரி
இறப்பு ஹிஜ்ரி 33
– ரழி) —> நபி (ஸல்) அவர்களிடமிருந்து அறிவித்ததாவது: நபி (ஸல்) அவர்கள் தமது இரு கன்னங்களின் வெண்மையும் தெரியும் அளவுக்கு வலப்புறமும் இடப்புறமும் ‘அஸ்ஸலாமு அலைக்கும் வ ரஹ்மத்துல்லாஹி வ பரகாதுஹ்’ என்று சலாம் கொடுப்பவர்களாக இருந்தார்கள்.
ஹாஃபிழ் மஜ்துத்தீன் பின் அல்-நஜ்ஜார் அவர்களின் கைப்பட எழுதப்பட்ட ‘முஸ்னத் அல்-ஸர்ராஜ்’ நூலிலிருந்து நாங்கள் நேரடியாகக் கேட்ட அசல் பிரதியில் இவ்வாறுதான் உள்ளது. ஹாஃபிழ் ஸகிய்யுத்தீன் அல்-பிர்ஸாலீ அவர்களின் கைப்பட எழுதப்பட்ட பிரதியிலும் நான் அவ்வாறே கண்டேன். இது இவர்கள் இருவரும் ஸைனப் பின்த் அப்திர் ரஹ்மானிடமிருந்து அறிவித்த வழியாகும்.
இவ்வாறே இப்னு ஹிப்பான் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 275
இறப்பு ஹிஜ்ரி 354
வயது: 79
முக்கிய நூல்கள்: அஸ்ஸிகாத், மஜ்ரூஹீன். இப்னு ஹிப்பான் அவர்கள் மட்டும் ஒருவரை பலமானவர் என்று கூறினால் அவர் அறியப்படாதவர்களையும் பலமானவர் என்று கூறுவதால் அவர் வேறு வகையில் அறியப்பட்டவரா! என்று ஆய்வு செய்தே முடிவு செய்யவேண்டும். மேலும் இப்னு ஹிப்பான் அவர்கள் மட்டும் ஒருவரை விமர்சித்தால் அது சரியானதா? இல்லையா? என்று மற்ற சான்றுகளை வைத்தே முடிவு செய்ய வேண்டும்.தமது ‘ஸஹீஹ்’ நூலில் அபூ கலீஃபா —> முஹம்மத் பின் கதீர் —> ஸுஃப்யான் அல்-தவ்ரீ வழியாகப் பதிவிட்டு, அதில் «வ பரகாதுஹ்» என்பதைக் குறிப்பிட்டுள்ளார்.
ஆனால், அபூ தாவூத் இதனை முஹம்மத் பின் கதீர் வழியில் பதிவிட்டு, அந்த சொல்லைக் குறிப்பிடவில்லை. வகீஃ என்பவரின் அறிவிப்பிலும் அவ்வாறே. அதேபோல திர்மிதீ, நஸாயீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 215
இறப்பு ஹிஜ்ரி 303
வயது: 88
ஆகியோரும் அப்துர் ரஹ்மான் பின் மஹ்தீ —> ஸுஃப்யான் வழியில் அப்படித்தான் பதிவிட்டுள்ளனர்.
அல்-ஸர்ராஜ் வரை செல்லும் இதே அறிவிப்பாளர் தொடர் மூலம்: அபூ ஹம்மாம் அல்-ஸகூனீ (அதாவது அல்-வலீத் பின் ஷுஜாஃ பின் அல்-வலீத்) —> அபூ அல்-அஹ்வஸ் —> அபூ இஸ்ஹாக் —> அபூ அல்-அஹ்வஸ் —> இப்னு மஸ்ஊத் பிறப்பு ஹிஜ்ரி
இறப்பு ஹிஜ்ரி 33
வழியாக இதே போன்றதொரு செய்தியை அறிவித்துள்ளார்; ஆனால் அதில் ‘அவரது இடப்புறம்’ என்றும், ‘நான் பார்க்கிறேன்’ என்றும் இடம்பெற்றுள்ளது.
இவ்வாறே இப்னு மாஜா, முஹம்மத் பின் அப்தில்லாஹ் பின் நுமைர் —> உமர் பின் உபைத் —> அபூ அல்-அஹ்வஸ் —> அபூ இஸ்ஹாக் வழியாகப் பதிவிட்டுள்ளார்; அதில் «வ பரகாதுஹ்» என்ற சொல் உள்ளது.
ஆக, «வ பரகாதுஹ்» என்ற சொல் உறுதியாக இடம்பெற்றுள்ள பல வழி அறிவிப்புகள் (துருக்) இவை என்பதால், இமாம் (நவவீ) அவர்களின் கூற்று உணர்த்துவது போல் இது ஏதோ ஒரு தனித்த அறிவிப்பு (ராவாயா ஃஃபர்தா) அல்ல.
ஸாலிஹிய்யா பகுதியில் ஃபாத்திமா பின்த் முஹம்மத் அல்-முக்தசிஃய்யாவிடம் நான் படித்தது: முஹம்மத் பின் அக்பர் பின் அபீ அல்-ஹைஜா —> முஹம்மத் பின் இஸ்மாயீல் அல்-மர்தாவீ கூறியது: ஃபாத்திமா பின்த் அபீ அல்-ஹஸனிடம் படிக்கப்பட்டு நாங்கள் கேட்டுக்கொண்டிருந்த போது, ஜாஹிர் பின் தாஹிர் அவர்களுக்கு அறிவித்தது: அபூ ஸஃத் அல்-கந்தரூஜீ [அல்-கஞ்சரூதீ] —> அபூ அம்ர் பின் ஹம்தான் —> அபூ யஃலா அல்-மூஸிலீ —> முஹம்மத் பின் அபீபக்கர் (அதாவது அல்-முகத்தமீ – வார்த்தை அமைப்பும் அவருடையதே) —> யஹ்யா (அதாவது இப்னு ஸயீத் அல்-கத்தான்) —> மற்றும் முஆத் (அதாவது இப்னு முஆத் அல்-அன்பரீ) ஆகிய இருவரும் ஸுஹைர் (அதாவது இப்னு முஆவியா அபூ கைஸமா அல்-ஜுஃஃபீ) வழியாக அறிவித்தது (ஹ்).
மேலும் உயர்வான (ஆலீ) தொடர் வழியாக அபூ அல்-ஹஸன் பின் அபீ அல்-மஜ்த் —> ஸுலைமான் பின் ஹம்ஸா மற்றும் ஈஸா பின் அப்திர் ரஹ்மான் ஆகிய இருவரும் கூறியது: ஜாஃபர் பின் அலீ —> அல்-ஸிலஃபீ —> அபூ அப்தில்லாஹ் அல்-ஸகஃபீ —> அபூ அல்-ஹுஸைன் பின் பிஷ்ரான் —> இஸ்மாயீல் அல்-ஸஃப்பார் —> ஸஃதான் பின் நஸ்ர் —> அபூ பத்ர் (அதாவது ஷுஜாஃ அல்-ஸகூனீ) —> ஸுஹைர் (அதாவது அபூ கைஸமா அல்-ஜுஃஃபீ) —> அபூ இஸ்ஹாக் —> அப்துர் ரஹ்மான் பின் அல்-அஸ்வத் —> அவரது தந்தை (அதாவது இப்னு யஸீத் அல்-நகஈ) —> அப்தুল্লাহ் பின் மஸ்ஊத் (ரழி) அறிவித்ததாவது: “அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் குனியும்போதும், நிமிரும்போதும், நிற்குபோதும், உட்காரும்போதும் தக்பீர் கூறுபவர்களாக இருந்தார்கள். மேலும் தமது வலப்புறமும் இடப்புறமும் ‘அஸ்ஸலாமு அலைக்கும் வ ரஹ்மத்துல்லாஹ், அஸ்ஸலாமு அலைக்கும் வ ரஹ்மத்துல்லாஹ்’ என்று அவர்களின் கன்னத்தின் வெண்மை தெரியும் அளவுக்கு சலாம் கொடுப்பவர்களாக இருந்தார்கள்.”
இவ்வாறே தாரகுத்னீ,பிறப்பு ஹிஜ்ரி 306
இறப்பு ஹிஜ்ரி 385
வயது: 79
ஹுமைத் பின் அப்திர் ரஹ்மான் —> ஸுஹைர் [பின் முஆவியா வழியாகப் பதிவிட்டுள்ளார். மேலும் ‘அல்-இலல்’ நூலில் அபூ இஸ்ஹாக் பற்றிய கருத்து வேறுபாட்டைக் குறிப்பிட்டு, இந்த அறிவிப்பையே அபூ கைஸமா நஸாயீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 215
இறப்பு ஹிஜ்ரி 303
வயது: 88
பலமானது என உறுதிபடுத்தியுள்ளார். – இதன் தொடர் மூலம் அபூ யஃலா வரை சென்று: எங்களுக்கு ஸுஹைர்] -அதாவது இப்னு ஹர்ப்- அறிவித்தது —> ரூஹ் பின் உபாதா —> இப்னு ஜுரைஜ் (அதாவது அப்துல் மலிக் பின் அப்தில் அஸீஸ்) —> அம்ர் பின் யஹ்யா (அதாவது அல்-முலாஈ) எனக்கு அறிவித்தது (ஹ்).
உயர்வான தொடரில் அபூ அல்-ஃபரஜ் பின் ஹம்மாத் அல்-முக்தஸீ —> யூனுஸ் பின் அபீ இஸ்ஹாக் அல்-அஸ்கலானீ நேரடியாகக் கேட்டது: அபூ அல்-ஹஸன் பின் அல்-முகைர் (நேரடியாகக் கேட்கவில்லை என்றாலும் அனுமதி -இஜாஸா- அடிப்படையில்) —> அபூபக்கர் பின் அல்-ஸாகூனீ —> அபூ நஸ்ர் அல்-ஸைநபீ —> அபூ தாஹிர் அல்-முக்கலிஸ் —> இப்னு ஸாஇத் (அதாவது யஹ்யா பின் முஹம்மத்) கூறியது: முஹம்மத் பின் யஃகூப் (அதாவது அல்-ஜுபைரீ) கூறியது: முஹம்மத் பின் ஃபுலைஹ் —> அம்ர் பின் யஹ்யா —> முஹம்மத் பின் யஹ்யா பின் ஹப்பான் —> அம்ர் வாஸிஃ பின் ஹப்பான் அறிவித்ததாவது: அவர் அப்தুল্লাহ் பின் உமர் (ரழி) அவர்களிடம் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களின் தொழுகை எவ்வாறு இருந்தது என்று கேட்டார். அப்போது அவர் தக்பீரைக் குறிப்பிட்டதுடன், சலாம் கொடுப்பதையும் குறிப்பிட்டார்: “வலப்பக்கம் ‘அஸ்ஸலாமு அலைக்கும் வ ரஹ்மத்துல்லாஹ்’, இடப்பக்கம் ‘அஸ்ஸலாமு அலைக்கும் வ ரஹ்மத்துல்லாஹ்’.”
இது ஒரு ஸஹீஹான (ஆதாரப்பூர்வமான) ஹதீஸாகும். இப்னு குஸைமா பிறப்பு ஹிஜ்ரி 223
இறப்பு ஹிஜ்ரி 311
வயது: 88
இதனை அஹ்மத் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 164
இறப்பு ஹிஜ்ரி 241
வயது: 77
பின் மனீஃ வழியாகவும், தஹாவீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 238
இறப்பு ஹிஜ்ரி 321
வயது: 83
இதனை அலீ பின் ஷைபா வழியாகவும் (இருவரும் ரூஹ் பின் உபாதா மூலம்) பதிவிட்டுள்ளனர். மேலும் இப்னு குஸைமாவும் நஸாயீயும் அல்-ஹஸன் பின் முஹம்மத் அல்-ஜஃபரானீ —> ஹஜ்ஜாஜ் பின் முஹம்மத் —> இப்னு ஜுரைஜ் வழியாகப் பதிவிட்டுள்ளனர்.
எனவே, இரண்டாவது வழி மூலமாக இது நமக்கு உயர்வான (ஆலீ) தொடரில் கிடைத்துள்ளது.
இப்னு குஸைமா பிறப்பு ஹிஜ்ரி 223
இறப்பு ஹிஜ்ரி 311
வயது: 88
கூறினார்: “அம்ர் பின் யஹ்யாவின் தோழர்களில் சிலர் இதனை அறிவிக்கும் போது: வாஸிஃ என்பவர் அப்தুল্লাহ் பின் ஸைத் அவர்களிடம் கேட்டதாகக் குறிப்பிட்டுள்ளனர்.”
நான் (இப்னு ஹஜர்) கூறுகிறேன்: இது அப்துல் அஸீஸ் பின் முஹம்மத் அல்-திலாவர்தீ வழியாக வந்த ஒரு அறிவிப்பாகும்; இமாம் ஷாஃபியீ அவர்கள் அவரிடமிருந்து இதைப் பதிவிட்டுள்ளார்.
அவரிடமிருந்து (திலாவர்தீயிடமிருந்து) மூன்றாவது ஒரு அறிவிப்பும் வந்துள்ளது. அதனை பைஹகீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 384
இறப்பு ஹிஜ்ரி 458
வயது: 74
தமது ‘அல்-கிலாஃபிய்யாத்’ நூலில் ஹஃப்ஸ் பின் உமர் (திலாவர்தீ மூலம்) வழியாகப் பதிவிட்டு: அதில் அவர் ‘அபூ ஸயீத் அல்-குத்ரீ அவர்களிடம் கேட்டதாக’க் குறிப்பிட்டுள்ளார்.
நஸாயீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 215
இறப்பு ஹிஜ்ரி 303
வயது: 88
இதனை குதைபா —> திலாவர்தீ வழியாகப் பதிவிட்டு: அதில் ‘இப்னு உமர் பிறப்பு ஹிஜ்ரி -10
இறப்பு ஹிஜ்ரி 74
வயது: 84
நபித்தோழர், சுமார் 2630 ஹதீஸ்கள் அறிவித்துள்ளார், இவர் உமர்(ரலி) அவர்களின் மகனார்அவர்களிடம் கேட்டதாக’க் குறிப்பிட்டுள்ளார்.
அவ்வாறே அஹ்மத் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 164
இறப்பு ஹிஜ்ரி 241
வயது: 77
இதனை அபூ ஸலமா —> திலாவர்தீ வழியாகப் பதிவிட்டுள்ளார்.
இந்த அறிவிப்பானது இப்னு ஜுரைஜ் மற்றும் முஹம்மத் பின் ஃபுலைஹ் ஆகியோரின் அறிவிப்புகளுக்கு ஒத்துப் போகிறது; எனவே இதுவே பலமான (ராஜிஹ்) அறிவிப்பாகும். அல்லாஹு மிக அறிந்தவன்.
[فضل الرحيم الودود تخريج سنن أبي داود 10/ 447:]
قلت: شيخ السراج: عبد الله بن عمر بن محمد بن أبان الجعفي، لقبه: مشكدانة: ثقة، فإن كانت الزيادة ثابتة حقًّا من حديث السراج، ثم من حديث مشكدانة، فقد خالفه جماعة من الثقات الحفاظ، فرووه بدون زيادة: “وبركاته”:
فرواه عن وكيع بن الجراح: أحمد بن حنبل [(1/ 390 و 444)]، وأبو خيثمة زهير بن حرب [عند أبي يعلى]، وكل منهما: ثقة حافظ، إمام متقن، حجة بنفسه، يقدَّم قوله عند الاختلاف على مشكدانة وأمثاله؛ فكيف إذا اتفقا واجتمعا وتتابعا على رواية هذا الحديث عن وكيع بدون هذه الزيادة، مما يدل على شذوذها من حديث وكيع عن سفيان، وهي شاذة أيضًا من حديث أبي نعيم عنه.
فقد رواه عن أبي نعيم: أبو حاتم محمد بن إدريس الرازي [ثقة حافظ، إمام حجة][عند ابن المنذر]، وابن أبي خيثمة أحمد بن زهير بن حرب [ثقة حافظ، إمام متقن]، وعلي بن عبد العزيز البغوي [ثقة حافظ] [عند الطبراني]، والسري بن يحيى [ثقة]، وأبو أمية محمد بن إبراهيم بن مسلم الخزاعي الطرسوسي [صدوق] [عند الطحاوي].
وبذا يظهر أن هذه الزيادة التي رواها ابن حجر في النتائج: زيادة شاذة، والله أعلم.
• ثم إن الحديث قد رواه بدون هذه الزيادة عن الثوري جماعةٌ من أصحابه الثقات، وفيهم أحد أثبت الناس فيه، وهم: عبد الرحمن بن مهدي، وقبيصة بن عقبة، وعبد الله بن الوليد العدني، وعبد الرزاق بن همام، وأبو داود الطيالسي، وعبيد الله بن موسى.
فلا شك في عدم ثبوتها من حديث الثوري، والله أعلم.
நான் (அபூஅம்ர்-யாஸிர் அல்ஃபத்ஹீ) கூறுகிறேன்:
ஸிராஜ் அவர்களின் ஆசிரியரான அப்துல்லாஹ் பின் உமர் பின் முஹம்மத் பின் அபான் அல்ஜுஅஃபீ என்பவரின் பட்டப்பெயர் முஷ்குதானா என்பதாகும். இவர் பலமானவர். இந்தக் கூடுதல் தகவல் ஸிராஜ், முஷ்குதானா ஆகியோர் வழியாக உண்மையாகவே வந்திருந்தாலும் இவர்களுக்கு மாற்றமாக சிறந்த நினைவாற்றல் உள்ள பலமானவர்களின் கூட்டம் “வ பரகாதுஹ்” என்ற வார்த்தையைக் கூறாமல் அறிவித்துள்ளனர்.
1 . வகீஉ பின் ஜர்ராஹ் அவர்களிடமிருந்து அறிவிக்கும் அஹ்மத் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 164
இறப்பு ஹிஜ்ரி 241
வயது: 77
இமாம்.. , அபூகைஸமா-ஸுஹைர் பின் ஹர்ப்..ஆகியோர் இந்த வார்த்தையைக் கூறாமல் அறிவித்துள்ளனர்.
இவர்கள் இருவரும் மிகப் பலமானவர்கள், சிறந்த நினைவாற்றல் உள்ளவர்கள், இமாம்கள், சிறந்த முறையில் ஆதாரம் கொள்ளத்தக்கவர்கள். கருத்துவேறுபாடு ஏற்படும் போது முஷ்குதானா என்பவரையும், அவரைப் போன்றவர்களை விடவும் இவர்களது கூற்றுக்கே முன்னுரிமை அளிக்கப்படும்.
இப்படியிருக்க, இவர்கள் இருவரும் உடன்பட்டு, ஒன்று சேர்ந்து, இந்த ஹதீஸை வகீஃ அவர்களிடமிருந்து இந்த மேலதிக வார்த்தை இல்லாமல் அறிவிப்பதில் ஒன்றுபட்டுள்ளார்கள் என்றால் இதன் தரம் எத்தகைய நிலையில் இருக்கும்!
எனவே ஸுஃப்யான் ஸவ்ரீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 97
இறப்பு ஹிஜ்ரி 161
வயது: 64
அவர்களிடமிருந்து வகீஃ அவர்கள் இந்த கூடுதல் தகவலை அறித்துள்ளார் என்று வரும் செய்திகள் ஷாத் என்பதைக் காட்டுகிறது.
2 . இவ்வாறே அபூநுஐம் அவர்களின் வழியாக வகீஃ அவர்கள் இந்த கூடுதல் தகவலை அறித்துள்ளார் என்று வரும் செய்திகள் ஷாத் என்பதால் பலவீனமானதே.
காரணம் இதை அபூநுஐமிடமிருந்து அறிவிக்கும்:
1 . அபூஹாதிம்-முஹம்மத் பின் இத்ரீஸ் அர்ராஸீ, [நம்பிக்கைக்குரிய மனனக் காவலர், சான்றாதாரமான இமாம்] [நூல் இப்னுல் முன்திர்-],
2 . இப்னு அபூகைஸுமா-அஹ்மத் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 164
இறப்பு ஹிஜ்ரி 241
வயது: 77
பின் ஸுஹைர் பின் ஹர்ப் [நம்பிக்கைக்குரிய மனனக் காவலர், துல்லியமான இமாம்],
3 . அலீ பின் அப்துல்அஜீஸ்-அல்பஃகவீ [நம்பிக்கைக்குரிய மனனக் காவலர்] [நூல் தப்ரானி],
4 . அஸ்ஸரீ பின் யஹ்யா [நம்பிக்கைக்குரியவர்],
5 . அபூஉமைய்யா-முஹம்மத் பின் இப்ராஹீம் பின் முஸ்லிம் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 204
இறப்பு ஹிஜ்ரி 261
வயது: 57
அல்குஸாஈ அத்தரஸீஸீ [உண்மையாளர்] [நூல் தஹாவி].
ஆகியோர் இந்த கூடுதல் தகவல் இல்லாமல் அறிவித்துள்ளனர்.
இதன் மூலம், இப்னு ஹஜர் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 773
இறப்பு ஹிஜ்ரி 852
வயது: 79
நூல்: பத்ஹுல் பாரி (புகாரியின் விளக்கவுரை)அவர்கள் தனது நதாஇஜுல் அஃப்கார் எனும் நூலில் குறிப்பிட்டுள்ள இந்த கூடுதல் தகவல் இடம்பெற்றுள்ள செய்தி ஷாத் என்பதால் பலவீனமானது என்பது தெளிவாகிறது. அல்லாஹ்வே மிக அறிந்தவன்.
3 . மேலும், இந்த ஹதீஸை இந்த கூடுதல் வார்த்தை இல்லாமல் ஸுஃப்யான் ஸவ்ரீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 97
இறப்பு ஹிஜ்ரி 161
வயது: 64
அவர்களிடமிருந்து அவரின் முக்கிய மாணவர்களான-நம்பிக்கைக்குரிய-பலமான மாணவர்களின் ஒரு கூட்டம் அறிவித்துள்ளனர். இவர்களில் சிலர் ஸவ்ரீ அவர்களின் ஹதீஸ்களை நன்கு மனனமிட்டவர்களும், மற்றவர்களை விட முன்னுரிமை பெற்றவர்களும் அடங்குவர். அவர்கள்: அப்துர்ரஹ்மான் பின் மஹ்தீ,பிறப்பு ஹிஜ்ரி 133
இறப்பு ஹிஜ்ரி 198
வயது: 65
அஹ்மத் இமாம் அவர்களின் ஆசிரியர்களில் ஒருவர்; அறிவிப்பாளர்களை விமர்சிப்பதில் கடினப்போக்குடையவர். கபீஸா பின் உக்பா, அப்துல்லாஹ் பின் வலீத் அல்அதனீ, அப்துர்ரஸ்ஸாக் பின் ஹம்மாம், அபூதாவூத்-தயாலிஸீ,பிறப்பு ஹிஜ்ரி 133
இறப்பு ஹிஜ்ரி 204
வயது: 71
உபைதுல்லாஹ் பின் மூஸா ஆகியோர் ஆவார்கள்.
எனவே ஸுஃப்யான் ஸவ்ரீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 97
இறப்பு ஹிஜ்ரி 161
வயது: 64
அவர்களின் வழியாக கூடுதல் தகவல் வந்திருப்பதும் சரியானதல்ல என்பதில் எந்தச் சந்தேகமும் இல்லை. அல்லாஹ்வே மிக அறிந்தவன்.
(நூல்: ஃபள்லுர்ரஹீமுல் வதூத்-10/447-448)
சமீப விமர்சனங்கள்