بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
நபித்தோழர்கள்.
ஹதீஸ்துறையில் அறிவிப்பாளர்கள் பற்றி தெரிந்துக் கொள்வது ஒரு முக்கிய அம்சமாகும். இப்னு ஹஜர் அவர்கள் கால, தலைமுறை அடிப்படையில் அறிவிப்பாளர்களை 12 வகையினர்களாக குறிப்பிட்டுள்ளார்.
(விவரம் பார்க்க: 12 வகை அறிவிப்பாளர்கள்)
இவர்களில் முதல் வகையினர் நபித்தோழர்கள் ஆவார்கள்.
1 – معرفة الصحابة.
2 – الرواة المختلف في صحبتهم ممن لهم رواية في الكتب الستة.
3 – طرق معرفة الصحابة.
الطريق الأوّل: التواتر.
الطّريق الثّاني: الشّهرة والاستفاضة القاصرة عن رتبة التواتر.
الطّريق الثّالث: من لم يشتهر من جهة الرّواية عنه، لكنّه ورد ذكره في كثير من كتب السير والمغازي، إمّا بالوفادة على النّبي – صلى الله عليه وسلم -، أو باللّقاء اليسير، أو في أثناء قصة أو غزوة، ونحو ذلك.
الطّريق الرّابع: أن يشهد له آحاد الصّحابة ـ
الطرّيق الخامس: إخباره عن نفسه بأنّه صحابيّ
الطريق السّادس: أن يصحّ السّند إلى رجل مستور لم تتحقّق عدالتُه الباطنة، ولا ظهر فيها ما يقتضي جرحُه، فيروي حديثاً يتضمّن أنّه صحابيٌّ إمّا بسماعه ذلك، أو بمشاهدته شيئاً من أفعاله – صلى الله عليه وسلم – ونحو ذلك.
الطريق السّابع: أن يروي بعضُ صغار التّابعين ومن ليس من أهلِ المَيْز منهم عن رجل مبهم ما يقتضي له صحبة.
الهادي والمهتدي (ص30):
4 – ولمعرفة من هو الصحابي طرق معلومة عند العلماء وهي:
1- التواتر المفيد للعلم القطعي بالصحبة، وهذا لا يختص بالعشرة المشهود لهم بالجنة وأمثالهم، بل يدخل فيه أيضاً كل من تواترت الرواية عنه من الصحابة المكثرين الذين بلغ الرواة عنهم العدد المفيد للتواتر كالمكثرين الرواية عنه صلى الله عليه وسلم وهم مرتبون حسب عدد ما رووا من كلام رسول الله صلى الله عليه وسلم.
1 – أبو هريرة رضي الله عنه روى (5374) حديثا.
2 – عبد الله بن عمر بن الخطاب رضي الله عنهما، روى (2630) حديثا.
3 – أنس بن مالك رضي الله عنه، روى (2286) حديثا.
4 – عائشة رضي الله عنها، روت (2210) أحاديث.
5 – عبد الله بن عباس رضي الله عنهما، روى (1660) حديثا.
6 – جابر بن عبد الله رضي الله عنهما، روى (1540) حديثا.
7 – أبو سعيد الخدري رضي الله عنه، روى (1170) حديثا، وغيرهم كعبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهم وأمثالهم،
وكذلك من اتفقت الأمة على صحة حديثه، وتلقته بالقبول وإن لم تكثر الرواية عنه كأبي قتادة رضي الله عنه، وأبي مسعود البدري: عقبة بن عامر مشهور بكنيته رضي الله عنه ونحوهما، فإن من لوازم ذلك اتفاقهم على كونه صحابياً، ويندرج في هذا عدد كثير من الصحابة المتفق على صحة أحاديثهم.
2 – أن تكون صحبته ثابتة بالاشتهار القاصر عن رتبة التواتر، وهو يفيد العلم النظري عند كثير من العلماء، ويلتحق بهذه الرتبة من اتفقت كتب السير والمغازي والتاريخ على ذكره في الصحابة، ويندرج في هذا النوع خلق كثير من الصحابة رضي الله عنهم وإن كان فيهم من ليس له إلاّ الحديث الواحد أو الحديثان، وقد ألف العلماء في هؤلاء مؤلفات منها: المنفردات والوحدان.
3 – من لم يشتهر من جهة الرواية عنه ولكن ذكرته كتب السير، إما بالوفادة على النبي صلى الله عليه وسلم، أو باللقاء اليسير، أو في أثناء قصة أو غزوة، فهذه مرتبة دون التي قبلها.
4 – من روى عنه أحد أئمة التابعين الذين لا يخفى عنهم مدعي الصحبة ممن هو متحقق بها، وأثبت له التابعيُّ الصحبة أو اللقاء، أو جزم بالرواية عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم غير معترض على ذلك، لما يلزم في روايته عنه على هذا الوجه من تصديقه فيما ذكر من الصحبة والرواية، سواء سماه في روايته عنه أو لم يسمه، بل قال: رجل من أصحاب النبي صلى الله عليه وسلم، إذ لا تضر الجهالة بعين الصحابي بعد ثبوت صحبته.
5 – أن يقول من عرف بالعدالة والأمانة: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم أو رأيته يفعل كذا ونحو ذلك، ويكون سنه يحتمل ذلك، والسند إليه صحيح.
6 – أن يصح السند إلى رجل مستور لم تتحقق عدالته الباطنة، ولا ظهر فيها ما يقتضي جرحه، فيروي حديثاً يتضمن أنه صحابي.
7 – أن يثبت أنه تولى غزوة من غزوات رسول الله صلى الله عليه وسلم أو شارك فيها.
8 – أن يكون ممن أمَّره أحد الخلفاء في حروب الردة وفتوح الأمصار، فإنهم لا يقدمون على الصحابي غيره.
9 – أن يكون ممن ثبت أن ابنه حنَّكه رسول الله صلى الله عليه وسلم، أو مسح على رأسه، أو دعا له، فإنه كان لا يولد لأحد من الصحابة مولود إلا أتى به النبي صلى الله عليه وسلم فدعا له.
10 – أن يكون من يدعي صحبته صلى الله عليه وسلم ممن كان بمكة أو الطائف سنة عشر من الهجرة؛ إذ من المعلوم عند المحدثين أن كل من كان بمكة أو الطائف سنة عشر قد أسلم، أو حج مع النبي صلى الله عليه وسلم حجة الوداع؛ فالحجة معه صلى الله عليه وسلم أمر يحرص عليه المسلمون القريبون من مكة، فيكون من حج من الصحابة.
11 – أن يكون مَنْ يدعي صحبته صلى الله عليه وسلم من الأوس، أو الخزرج الذين كانوا بالمدينة على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم؛ فقد ثبت أنهم دخلوا في الإسلام جميعاً رضي الله عنهم، ولم يثبت عن أحد منهم أنه ارتد عن الإسلام.
12 – أن يروي بعض صغار التابعين، ومن ليس من أهل المَيز منهم عن رجل مبهم ما يقتضي له صحبة، وهي أضعف المراتب وإن كان جماعة من الأئمة قبلوا مثل ذلك، وأثبتوا حديثهم في مسانيد الصحابة والرواة عنهم؛ ولعل ذلك والله أعلم لقرينة صدق ذلك الجيل الذي هو خير القرون، وأن مرتبة الصحبة الشريفة لم يدَّعِها أحد في ذلك العصر كذباً
…
நபித்தோழர்களை அடையாளம் காண்பதற்கான வழிமுறைகள்:
1 . ஒருவர் நபித்தோழர் தான் என்பது, எவ்வித சந்தேகத்திற்கும் இடமின்றி ஒட்டுமொத்த சமுதாயத்தாலும் பரவலாக, தொடர்ச்சியாக உறுதிப்படுத்தப்பட்டிருப்பது.
2 . அவர் நபித்தோழர் தான் என்பது மக்கள் மத்தியில் மிகவும் பிரபலமாக அறியப்பட்டிருப்பது. (ஆனால், இது முதலாவது வழியான ‘தவாதுர்’ என்ற அளவுக்கு மிக உயர்ந்த நிலையை அடைந்திருக்காது).
3 . அவரது பெயரில் அதிகமான ஹதீஸ்கள் அறிவிக்கப்பட்டு அவர் பிரபலம் அடையாமல் இருந்திருக்கலாம். ஆனால், வரலாற்று நூல்கள், போர் குறித்த நூல்களில் அவரது பெயர் அதிகமாக இடம்பெற்றிருப்பது. உதாரணமாக: அவர் நபியவர்களைச் சந்திக்க தூதுக்குழுவாக வந்ததாகவோ, அல்லது நபியவர்களைச் சுருக்கமாகச் சந்தித்ததாகவோ, அல்லது ஏதேனும் ஒரு நிகழ்வு அல்லது போரின் போது அவர் அங்கிருந்ததாகவோ குறிப்பிடப்பட்டிருப்பது.
4 . மற்றொரு நபித்தோழர், குறிப்பிட்ட நபரை நபித்தோழர் என்று சாட்சியம் அளிப்பது (அறிவிப்பது).
5 . நம்பகத்தன்மை வாய்ந்த ஒருவர், தான் ஒரு நபித்தோழர் என்று தன்னைப்பற்றித் தானே தெரிவிப்பது.
6 . ஒருவருடைய உள்ளார்ந்த நம்பகத்தன்மை பற்றி முழுமையாக அறியப்படாமல், அதேநேரம் அவரிடம் குறைகளும் காணப்படாமல் இருந்து, அவர் வரை அறிவிப்பாளர்தொடர் சரியாக இருந்து அப்படிப்பட்டவர், “தான் நபியவர்களிடமிருந்து நேரடியாகக் கேட்டதாகவோ அல்லது நபியவர்களின் செயல்களை நேரில் கண்டதாகவோ கூறி, தான் ஒரு நபித்தோழர் என்பதை உணர்த்தும் விதமாக ஹதீஸை அறிவிப்பது…
7 . முழுமையாகப் பிரித்தறியும் பக்குவத்தை அடையாத இளம் வயது தாபியீன்களில் சிலர், இன்னார் என்று பெயர் குறிப்பிடப்படாத ஒரு மனிதரிடமிருந்து ஒரு செய்தியை அறிவிப்பது. அந்தச் செய்தி, அந்த அறியப்படாத மனிதர் நபியவர்களின் தோழராக இருந்தார் என்பதை உணர்த்தும் விதமாக அமைந்திருப்பது.
…
சமீப விமர்சனங்கள்