Bukhari-5059

இறப்பு: ஹிஜ்ரி 256, ஸமர்கந்த்

தரம்: மிகப் பலமானவர், ஹாஃபிழ்

விபரங்கள்

இயற்பெயர்: முஹம்மத் பின் இஸ்மாயீல் பின் இப்ராஹீம் பின் அல்முகீரா பின் பர்திஸ்பா

தந்தை பெயர்: இஸ்மாயீல் பின் இப்ராஹீம்

வம்சம்: அல்ஜுஃஃபீ

புனைப்பெயர்: அபூ அப்துல்லாஹ்

ஊர் பெயர்: புகாரா

பயணித்த ஊர்கள்: புகாரா, பஸரா, ஹிஜாஸ், எகிப்து, பஃக், ஸமர்கந்த்

பிறப்பு: ஹிஜ்ரி 194, புகாரா

இறப்பு: ஹிஜ்ரி 256, ஸமர்கந்த்

கால கட்டம்: பிந்தைய காலத்தவர்

வாழ்க்கைக் குறிப்பு

புகாரீ இமாம் ரஹ் அவர்கள் ஹிஜ்ரி 194 ஆம் ஆண்டு புகாராவில் பிறந்தார்கள். அவர்கள் ஹதீஸ் கலையில் மிகப் பலமானவர் மற்றும் ஹாஃபிழ் ஆவார். ஹதீஸ் கலையில் உலக இமாமாகத் திகழ்ந்தார்கள்.

அவர்கள் ஹதீஸ்களைத் திரட்டுவதற்காக முஸ்லிம் உலகின் பல பகுதிகளுக்கும் பயணம் செய்தார்கள். அவர்கள் தொகுத்த ஸஹீஹ் புகாரீ, குர்ஆனுக்குப் பிறகு மிகவும் நம்பகமான ஹதீஸ் நூலாகக் கருதப்படுகிறது. அவர்கள் ஹிஜ்ரி 256 ஆம் ஆண்டு ஸமர்கந்தில் மரணமடைந்தார்கள்.

ஆசிரியர்கள், மாணவர்கள்

யாரிடமிருந்து அறிவித்தார் (ஆசிரியர்கள்): உபைதுல்லாஹ் பின் மூஸா பின் அபில்முக்தார், முஹம்மத் பின் அப்துல்லாஹ் அல்அன்ஸாரீ, ளஹ்ஹாக் பின் மக்லத் அபூ ஆஸிம் அன்னபீல், மக்கீ பின் இப்ராஹீம் பின் பஷாயர், அலீ பின் அல்மதனீ, யஹ்யா பின் மஈன், இஸ்ஹாக் பின் ரஹ்வாயா, ஸயீத் பின் அபீ மர்யம், அஃப்பான் பின் முஸ்லிம், மாலிக் இமாம், குதைபா பின் ஸயீத் பின் ஜமீல், உஸ்மான் பின் முஹம்மத் (அபூ ஷைபா)

இவரிடமிருந்து அறிவித்தோர் (மாணவர்கள்): அபூ தாவூத், இமாம் திர்மிதீ, இப்ராஹீம் பின் இஸ்ஹாக் அல்ஹரவீ, முஹம்மத் பின் அஹ்மத் பின் தூலாப், மன்சூர் பின் முஹம்மத் பஸ்தூரீ

வேறு பெயர்கள்: முஹம்மத் பின் இஸ்மாயீல், இமாம் புகாரீ

ஆதாரம்: muslimscholars.info (30001) · Should verify

இறப்பு: ஹிஜ்ரி 228, பஸரா

தரம்: மிகப் பலமானவர்

விபரங்கள்

இயற்பெயர்: அப்துல் மலிக் பின் அப்துல் அஸீஸ்

தந்தை பெயர்: முஸர்ஹத்

வம்சம்: அல்அஸதீ

புனைப்பெயர்: அபூ ஹஸன்

ஊர் பெயர்: பஸரா

பயணித்த ஊர்கள்: பஸரா

பிறப்பு: ஹிஜ்ரி 150

இறப்பு: ஹிஜ்ரி 228, பஸரா

கால கட்டம்: தபஉத் தாபிஈ

வாழ்க்கைக் குறிப்பு

முஸத்தத் பின் முஸர்ஹத்-அல்அஸதீ ரஹ் அவர்கள் மிகப் பலமான ஹதீஸ் அறிவிப்பாளர் மற்றும் மனனசக்தி மிக்கவர். இவர் ஹிஜ்ரி 150-ல் பிறந்தார். பஸராவைச் சேர்ந்த இவர், பஸராவில் முதன்முதலில் முஸ்னத் நூலைத் தொகுத்தவர் என்று கூறப்படுகிறது.

இவர் ஹிஜ்ரி 228-ல் பஸராவில் மரணமடைந்தார். புகாரி இமாம், அபூ தாவூத், இமாம் திர்மிதீ போன்றோர் இவரிடமிருந்து ஹதீஸ்களை அறிவித்துள்ளனர்.

ஆசிரியர்கள், மாணவர்கள்

யாரிடமிருந்து அறிவித்தார் (ஆசிரியர்கள்): அப்துல்லாஹ் பின் யஹ்யா பின் அபூ கஸீர், ஹுஷைம் பின் பஷீர் பின் அல்காஸிம், யஸீத் பின் ஸரீஃ, ஈஸா பின் யூனுஸ் பின் அபூ இஸ்ஹாக், ஃபுளைல் பின் இயாழ் பின் மஸ்ஊத், மஹ்தீ பின் மைமூன் அல்அஸ்தீ, ஜுவைரிய்யா பின் அஸ்மா பின் உபைத், ஜஃபர் பின் ஸுலைமான் அத்தபாஈ, ஹம்மாத் பின் ஸைத், அபூ அஹ்வஸ், ஸலாம் பின் ஸுலைம் அல்ஹனஃபீ, அப்துல் வாரிஸ் பின் ஸயீத் பின் தக்வான்

இவரிடமிருந்து அறிவித்தோர் (மாணவர்கள்): புகாரி இமாம், அபூ தாவூத், இமாம் திர்மிதீ, முஹம்மத் பின் யஹ்யா, யஹ்யா (இவரது மகன்), அபூ ஸுர்ஆ, அபூ ஹாதிம், யஃகூப் அல்ஃபஸவீ, யஃகூப் அஸ்ஸதூஸீ, முஆத் பின் அல்முஸன்னா, இஸ்மாயீல் அல்காழீ, அபூ கலீஃபா அல்ஜுமஹீ

வேறு பெயர்கள்: முஸத்தத், முஸத்தத் பின் முஸர்ஹத்

ஆதாரம்: muslimscholars.info (30175) · Should verify

யஹ்யா பின் ஸயீத்-அல்கத்தான்-அல்பஸரீ (ரஹ்) – Yahya bin Sa'id bin Farroukh al-Qatan

இறப்பு: ஹிஜ்ரி 198

தரம்: மிகப் பலமானவர்

விபரங்கள்

இயற்பெயர்: யஹ்யா பின் ஸயீத் பின் ஃபர்ரூக்

தந்தை பெயர்: ஸயீத் பின் ஃபர்ரூக்

வம்சம்: பனூ தமீம் கோத்திரத்தாரின் அடிமை

புனைப்பெயர்: அபூ ஸயீத்

ஊர் பெயர்: பஸரா

பயணித்த ஊர்கள்: பஸரா

பிறப்பு: ஹிஜ்ரி 120

இறப்பு: ஹிஜ்ரி 198

கால கட்டம்: தபஉத் தாபிஈ

வாழ்க்கைக் குறிப்பு

யஹ்யா பின் ஸயீத் அல்கத்தான் ரஹ் அவர்கள் ஹிஜ்ரி 120ல் பிறந்தார். இவர் பஸராவைச் சேர்ந்த மிகப் பலமான ஹதீஸ் அறிவிப்பாளர், இமாம் மற்றும் ஹாஃபிழ் ஆவார். மாலிக் இமாம், ஷுஃபா பின் அல்ஹஜ்ஜாஜ், ஸுஃப்யான் அஸ்ஸவ்ரீ போன்ற பல அறிஞர்களிடம் ஹதீஸ்களைக் கற்றார்.

அஹ்மத் பின் ஹன்பல், யஹ்யா பின் மஈன், அலீ பின் அல்மதனீ போன்றோர் இவரிடம் ஹதீஸ்களை அறிவித்துள்ளனர். இவர் ஹிஜ்ரி 198ல் காலமானார்.

ஆசிரியர்கள், மாணவர்கள்

யாரிடமிருந்து அறிவித்தார் (ஆசிரியர்கள்): ஸுலைமான் பின் தர்கான் அத்தைமீ, ஹுமைத் அத்தவீல், இஸ்மாயீல் பின் அபூகாலித், உபைதுல்லாஹ் பின் உமர், யஹ்யா பின் ஸயீத் அல்அன்ஸாரீ, ஹிஷாம் பின் உர்வா, இக்ரிமா பின் அம்மார், யஸீத் பின் அபூஉபைத், மாலிக் இமாம், முஹம்மத் பின் அஜ்லான், ஷுஃபா பின் அல்ஹஜ்ஜாஜ், ஸுஃப்யான் அஸ்ஸவ்ரீ

இவரிடமிருந்து அறிவித்தோர் (மாணவர்கள்): முஹம்மத் பின் யஹ்யா பின் ஸயீத், அஹ்மத் பின் ஹன்பல், இஸ்ஹாக் பின் ராஹவைஹ், அலீ பின் அல்மதனீ, யஹ்யா பின் மஈன், அம்ர் பின் அலீ அஸ்ஸைரஃபீ, மஸ்தத் பின் மஸ்ரஹத், அபூபக்ர் பின் அபூஷைபா, ஸுஹைர் பின் ஹர்ப், பிஷ்ர் பின் அல்ககம், ஸதகா பின் அல்ஃபள்ல், உபைதுல்லாஹ் பின் உமர் அல்கவாரிரீ

வேறு பெயர்கள்: யஹ்யா பின் ஸயீத், யஹ்யா அல்கத்தான், அல்கத்தான்

ஆதாரம்: muslimscholars.info (20031) · Should verify

இறப்பு: ஹிஜ்ரி 160, பஸரா

தரம்: மிகப் பலமானவர், நினைவாற்றல் மிக்கவர், துல்லியமானவர், வணக்கசாலி

விபரங்கள்

இயற்பெயர்: ஷுஅபா பின் ஹஜ்ஜாஜ் பின் அல்வாரித்

தந்தை பெயர்: ஹஜ்ஜாஜ் பின் அல்வாரித்

வம்சம்: அல்அஸ்தீ, மவ்லா

புனைப்பெயர்: அபூபஸ்தாம்

ஊர் பெயர்: பஸரா

பயணித்த ஊர்கள்: வாஸித், பஸரா

பிறப்பு: ஹிஜ்ரி 82, வாஸித்

இறப்பு: ஹிஜ்ரி 160, பஸரா

கால கட்டம்: தபஉத் தாபிஈ

வாழ்க்கைக் குறிப்பு

ஷுஅபா பின் ஹஜ்ஜாஜ் ரஹ் அவர்கள் ஒரு மிகப் பலமான, நினைவாற்றல் மிக்க, துல்லியமான, வணக்கசாலியான ஹதீஸ் அறிவிப்பாளர். இவர் ஹிஜ்ரி 82ல் வாஸித் நகரில் பிறந்தார். பஸரா நகரில் வசித்து, ஹிஜ்ரி 160ல் அங்கேயே மரணமடைந்தார்.

ஈராக்கில் ஹதீஸ் அறிவிப்பாளர்களை ஆய்வு செய்து, பலவீனமானவர்களை ஒதுக்கிய முதல் அறிஞர் இவரே. ஸுஃப்யான் அஸ்ஸவ்ரீ இவரை 'ஹதீஸ் கலையின் அமீருல் முஃமினீன்' என்று புகழ்ந்துள்ளார். இமாம் ஷாஃபிஈ அவர்கள் 'ஷுஅபா இல்லையென்றால் ஈராக்கில் ஹதீஸ் அறியப்பட்டிருக்காது' என்று கூறியுள்ளார்.

ஆசிரியர்கள், மாணவர்கள்

யாரிடமிருந்து அறிவித்தார் (ஆசிரியர்கள்): கதாதா, அய்யூப் அஸ்ஸக்தியானீ, இஸ்மாயீல் பின் அபூ காலித், அனஸ் பின் ஸீரீன், ஸாபித் பின் அஸ்லம் அல்பனானீ, ஹகம் பின் உதைபா, ஹம்மாத் பின் அபூ சுலைமான், காலித் அல்ஹத்தா, தாவூத் பின் அபூ ஹிந்த், ஸுஃப்யான் அஸ்ஸவ்ரீ, சுலைமான் அல்அஃமஷ், மாலிக் இமாம்

இவரிடமிருந்து அறிவித்தோர் (மாணவர்கள்): அய்யூப் அஸ்ஸக்தியானீ, சுலைமான் அல்அஃமஷ், ஸஃத் பின் இப்ராஹீம், ஸுஃப்யான் அஸ்ஸவ்ரீ, யஹ்யா பின் ஸயீத் அல்கத்தான், அப்துர்ரஹ்மான் பின் மஹ்தீ, வகீஉ பின் அல்ஜர்ராஹ், அப்துல்லாஹ் பின் இத்ரீஸ், அப்துல்லாஹ் பின் முபாரக், யஸீத் பின் ஸரீஉ, இஸ்மாயீல் பின் இப்ராஹீம் (இப்னு அலிய்யா), ஹம்மாத் பின் உஸாமா

வேறு பெயர்கள்: ஷுஅபா, ஷுஅபா பின் ஹஜ்ஜாஜ், ஷுஅபா அல்க்தகீ

ஆதாரம்: muslimscholars.info (20020) · Should verify

ஹி-117

தரம்: மிகப் பலமானவர், தத்லீஸ் செய்வதில் பிரபலமானவர் என்று விமர்சிக்கப்பட்டவர்.

இயற்பெயர்: கதாதா

தந்தை பெயர்: திஆமா

வமிசம்: ஸதூஸிய்யி, ஸதூஸீ

ஊர் பெயர்: பஸரா, வாஸித்

பிறப்பு: ஹிஜ்ரி-61

இறப்பு: ஹிஜ்ரி-117 (தனது 56 வயதில் இறந்தார்)

கால கட்டம்: 4.

கதாதா பின் திஆமா ஸதூஸீ அவர்கள் பலமானவர் என்றாலும் தத்லீஸ் செய்பவர் என்று சில அறிஞர்கள் விமர்சித்துள்ளனர். எனவே அன்அனாவாக இவர் அறிவித்தால் ஏற்கக்கூடாது என்பது சிலரின் கருத்தாகும்.

ஆனால் இவரிடமிருந்து ஷுஅபா அவர்கள் அறிவிக்கும்போது அன்அனாவாக அறிவித்தாலும் இந்த பிரச்சனை இல்லை என்பதற்கு ஷுஅபா அவர்கள் உத்தரவாதம் அளித்துள்ளார் என்பதால் அந்த செய்திகளில் பிரச்சனை இல்லை என்று சில அறிஞர்கள் குறிப்பிட்டுள்ளனர்.

வேறுசிலர் பொதுவாக கதாதா அவர்களின் அன்அனா செய்திகளை ஏற்கலாம் என்றும்; இதற்கு காரணம் இவர் சில செய்திகளில் பலமானவர்களை விட்டுவிட்டுதான்-தத்லீஸ் செய்துள்ளார் என்று குறிப்பிட்டுள்ளனர்.

புகாரீ, முஸ்லிம் அறிஞர்கள் இவரின் அன்அனா செய்திகளை பதிவு செய்தியிருந்தாலும் ஸிமாஃ வை உறுதி செய்தே பிறகு பதிவு செய்துள்ளனர் என்றும் சிலர் குறிப்பிட்டுள்ளனர்.

கதாதா அவர்கள் அபுல்ஆலியா அவர்களை சந்திக்கவில்லை என்று அஹ்மத் இமாம் கூறியதாக ஒரு தகவல் உள்ளது. என்றாலும் ஷுஅபா அவர்களின் தகவல்படி சில செய்திகளை கேட்டுள்ளார் என்பதற்கு ஆதாரம் உள்ளது.

628 - حَدَّثَنَا صَاِلحُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ نَا عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ قَالَ قَالَ شُعْبَةُ لَمْ يَسْمَعْ ‌قَتَادَةُ مِنْ أَبِي ‌الْعَالِيَةِ إِلَّا ثَلَاثَةَ أَشْيَاءَ قُلْتُ لِيَحْيَى عُدَّهَا قَالَ قَولُ عَلِيٍّ رضي الله عنه الْقُضَاةُ ثَلَاثَةٌ وَحَدِيثُ لَا صَلَاةَ بَعْدَ الْعَصْرِ وَحَدِيثُ يُونُسَ بْنِ مَتَّي

யஹ்யா அல்கத்தான் ---> ஷுஅபாவிடமிருந்து குறிப்பிடும் 3 செய்திகள்.

1 . நீதிபதிகள் மூன்று வகைப்படுவர்.

பார்க்க: முஸன்னஃப் இப்னு அபீ ஷைபா-22963,

2 . உமர் (ரலி) அவர்களின் சிறப்பு, ஃபஜ்ர், அஸர் தொழுதப் பின் சூரிய உதயம், மறைவு வரை வேறு தொழுகைகள் தொழத் தடை,

பார்க்க: முஸ்லிம்-1504, புகாரி-581,

3 . யூனுஸ் (அலை) அவர்களை விட நான் சிறந்தவன் என்று கூறாதீர்.

பார்க்க: புகாரி-3395, 4630,

(நூல்: அல்மராஸீல்-இப்னு அபூஹாதிம்-628)

அபூதாவூத் ---> ஷுஅபாவிடமிருந்து குறிப்பிடும் மேற்கண்ட 3 செய்தியுடன் 4 ஆவது செய்தி: (அபூதாவூத்-202)

4 . இப்னு உமர் (ரலி) வழியாக வரும் செய்தி...

السنن الكبرى للبيهقي (1/ 195)

قَالَ الشَّيْخُ: وَسَمِعَ أَيْضًا حَدِيثَ ابْنَ عَبَّاسٍ فِيمَا يَقُولُ: عِنْدَ الْكَرْبِ، وَحَدِيثُهُ فِي رُؤْيَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ مُوسَى، وَغَيْرَهُ.

معرفة السنن والآثار (1/ 364)

922 - وَحَدِيثَهُ فِي رُؤْيَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ مُوسَى، وَغَيْرَهُ،

923 - وَحَدِيثًا فِي الرِّبْحِ وَفِيهِ نَظَرٌ،

5 . துன்பம் ஏற்படும் போது கேட்கும் துஆ.

பார்க்க: புகாரி-6345, முஸ்லிம்-5276,

(புகாரி, முஸ்லிம் அறிஞர்கள் தத்லீஸ் செய்பவரின் செய்திகளை ஸிமாஃ இருந்தால் அதாவது தனது ஆசிரியிரிடமிருந்து நேரடியாக கேட்டதாக தெளிவுபடுத்தியிருந்தால், அல்லது வேறு சான்று இருந்தால் பதிவு செய்வார்கள்)

6 . நபி (ஸல்) அவர்கள், மிஃராஜில் மூஸா (அலை) போன்ற நபிமார்களை கண்ட நிகழ்வு.

பார்க்க: புகாரி-3239, முஸ்லிம்-266,

7 . ஒரு மனிதர் காற்றைச் சபித்த நிகழ்வு.

பார்க்க: அபூதாவூத்-4908,

என்றாலும் இதில் விமர்சனம் உள்ளது என்று பைஹகீ அவர்கள் குறிப்பிட்டுள்ளார்.

இப்னுல் இராகீ, இப்னு ஹஜர் ஆகியோரும் மேற்கண்ட தகவலையும், பைஹகீ அவர்களின் கருத்தையும் மேற்கோள் காட்டியுள்ளனர்.

(நூல்கள்: குப்ரா பைஹகீ-598, மஃரிஃபதுஸ் ஸுனன் வல்ஆஸார்-918, 919, 920, 921, 922, 923)

وَقَالَ ابْن الْمَدِينِيّ عَن يحيى الْقطَّان عَن شُعْبَة لم يسمع قَتَادَة من أبي الْعَالِيَة الا ثَلَاثَة أَشْيَاء

قلت ليحيى عدهَا قَالَ قَول عَليّ رضي الله عنه الْقُضَاة ثَلَاثَة

وَحَدِيث لَا صَلَاة بعد صَلَاة الْعَصْر وَحَدِيث يُونُس بن مَتى

قلت وَنقل ابو دَاوُد فِي سنَنه عَن شُعْبَة أَنه لم يسمع مِنْهُ الا أَرْبَعَة احاديث فَزَاد حَدِيث ابْن عمر فِي الصَّلَاة

قَالَ الْبَيْهَقِيّ وَسمع مِنْهُ أَيْضا حَدِيث ابْن عَبَّاس فِيمَا يَقُول عِنْد الكرب وَحَدِيثه فِي رُؤْيَة النَّبِي صلى الله عليه وسلم لَيْلَة أسرى بِهِ مُوسَى وَغَيره

قَالَ فِي الْمعرفَة وحديثا فِي الرّيح وَفِيه نظر وَقَالَ ابْن الْعَرَبِيّ فِي شرح التِّرْمِذِيّ قَالَ احْمَد بن حَنْبَل لم يلق أَبَا الْعَالِيَة انْتهى

(நூல்: துஹ்ஃபதுத் தஹ்ஸீல்-1/263)

فتح الباري لابن حجر (11/ 145)

قَالَ شُعْبَةُ إِنَّمَا سَمِعَ قَتَادَةُ مِنْ أَبِي الْعَالِيَةِ أَرْبَعَةَ أَحَادِيثَ حَدِيثَ يُونُس بن مَتى وَحَدِيث بن عُمَرَ فِي الصَّلَاةِ وَحَدِيثَ الْقُضَاةُ ثَلَاثَةٌ وَحَدِيثَ بن عَبَّاس شهد عِنْدِي رجال مرضيون

وروى بن أَبِي حَاتِمٍ فِي الْمَرَاسِيلِ بِسَنَدِهِ عَنْ يَحْيَى الْقَطَّانِ عَنْ شُعْبَةَ قَالَ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ أَبِي الْعَالِيَةِ إِلَّا ثَلَاثَةَ أَحَادِيثَ فَذَكَرَهَا بِنَحْوِهِ

وَلم يذكر حَدِيث بن عُمَرَ وَكَأَنَّ الْبُخَارِيَّ لَمْ يَعْتَبِرْ بِهَذَا الْحَصْرِ لِأَنَّ شُعْبَةَ مَا كَانَ يُحَدِّثُ عَنْ أَحَدٍ مِنَ الْمُدَلِّسِينَ إِلَّا بِمَا يَكُونُ ذَلِكَ الْمُدَلِّسُ قَدْ سَمِعَهُ مِنْ شَيْخِهِ وَقَدْ حَدَّثَ شُعْبَةُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ قَتَادَةَ وَهَذَا هُوَ السِّرُّ فِي إِيرَادِهِ لَهُ مُعَلَّقًا فِي آخِرِ التَّرْجَمَةِ مِنْ رِوَايَةِ شُعْبَةَ

وَأَخْرَجَ مُسْلِمٌ الْحَدِيثَ مِنْ طَرِيقِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ أَنَّ أَبَا الْعَالِيَةِ حَدَّثَهُ وَهَذَا صَرِيحٌ فِي سَمَاعِهِ لَهُ مِنْهُ وَأَخْرَجَ الْبُخَارِيُّ أَيْضًا مِنْ رِوَايَةِ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ غَيْرَ هَذَا وَهُوَ حَدِيثُ رُؤْيَةِ مُوسَى وَغَيْرِهِ لَيْلَة أسرى بِهِ واخرج مُسْلِمٌ أَيْضًا

(நூல்: ஃபத்ஹுல் பாரீ-11/145)

�حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ قَالَ: سَمِعْتُ عَلِيًّا قَالَ: أصحاب قتادة ثلاثة سَعِيدٌ وَهِشَامٌ وَشُعْبَةُ، فَأَمَّا سَعِيدٌ فَأَتْقَنُهُمْ، وَأَمَّا هِشَامٌ فَأَكْثَرُهُمْ، وَأَمَّا شُعْبَةُ فَأَعْلَمُهُمْ بِمَا سَمِعَ». وَقَالَ: لَيْسَ بَعْدَ هَؤُلَاءِ أَحَدٌ مِثْلُ هَمَّامٍ مِنْ كِتَابِهِ.

وقال يعقوب بن سفيان: حدثني محمد (ابن عبد الرحيم) قال: سمعت عليًّا قال: أصحاب قتادة ثلاثة: سعيد وهشام وشعبة، فأما سعيد فأتقنهم، وأما هشام فأكثرهم، ‌وأما ‌شعبة ‌فأعلمهم ‌بما ‌سمع. ‌وقال: ‌ليس ‌بعد ‌هؤلاء ‌أحدٌ ‌مثل ‌همام ‌من ‌كتابه. "المعرفة والتاريخ" 2/ 140.

கதாதா அவர்களின் மாணவர்களில் மூன்று பேர் முக்கியமானவர்கள்.

1 . ஸயீத் பின் அபூஅரூபா: இவரே அவர்களில் மிகவும் துல்லியமாக ஹதீஸ்களை மனனமிட்டுள்ளார்.

2 . ஹிஷாம் பின் அப்துல்லாஹ்: இவரே அவர்களில் அதிகமான ஹதீஸ்களை அறிவித்துள்ளார்.

3 . ஷுஅபா பின் ஹஜ்ஜாஜ்: இவரே அவர் நேரடியாக செவியுற்ற செய்திகளைப் பற்றி நன்கு அறிந்துள்ளார்.

இந்த மூன்று பேருக்கு அடுத்த நிலையில் உள்ளவர், கதாதாவின் செய்திகளை தனது நூலில் பதிவு செய்து கொண்ட ஹம்மாம் பின் யஹ்யா ஆவார். இவர்களுக்கு அடுத்து வேறு யாரும் இவர்களின் தரத்தில் இல்லை என்று அலீ பின் மதீனீ அவர்கள் கூறிய தகவலை யஃகூப் பின் ஸுஃப்யான் பதிவு செய்துள்ளார்.

(நூல்கள்: அல்மஃரிஃபது வத்தாரீக்-2/140, அல்ஜாமிஉ ஃபில்ஜர்ஹி வத்தஃதீல்-3/246)

وقال البرديجي: ـ أيضاً ـ: (أحاديث) شعبة، عن قتادة، عن أنس عن النبي صلى الله عليه وسلم كلها صحاح، وكذلك سعيد بن أبي عروبة، وهشام الدستوائي، إذا اتفق هؤلاء الثلاثة على الحديث فهو صحيح وإذا اختلفوا في حديث واحد، فإن القول فيه قول رجلين من الثلاثة، فإذا اختلف الثلاثة توقف عن الحديث، وإذا انفرد واحد من الثلاثة في حديث نظر فيه: فإن كان لا يعرف من الحديث إلا من طريق الذي رواه كان منكراً.

وأما أحاديث قتادة، التي يرويها الشيوخ، مثل حماد بن سلمة، وهمام، وأبان، والأوزاعي، فينظر في الحديث: فإن (كان) الحديث يحفظ من غير طريقهم عن النبي صلى الله عليه وسلم، وعن أنس بن مالك، من وجه آخر، لم (يدفع) ، وإن كان لا يعرف عن أحد عن النبي صلى الله عليه وسلم ولا من طريق عن أنس إلا من رواية هذا الذي ذكرت لك كان منكراً. انتهى.

ஷுஅபா அவர்கள், கதாதா ---> அனஸ் (ரலி) ---> நபி (ஸல்) என்ற அறிவிப்பாளர்தொடரில் அறிவிக்கும் செய்திகள் அனைத்தும் சரியானவை. இவ்வாறே கதாதா அவர்களிடமிருந்து ஸயீத் பின் அபூஅரூபா, ஹிஷாம் அத்தஸ்துவாஈ ஆகியோர் அறிவிக்கும் செய்திகளும் சரியானவை.

இந்த மூவரும் ஒரு ஹதீஸில் ஒத்துப்போனால், அது ஸஹீஹ் ஆகும். ஒரு ஹதீஸில் இவர்கள் கருத்து வேறுபாடு கொண்டால், மூவரில் இருவரின் கூற்று ஏற்றுக்கொள்ளப்படும். மூவரும் கருத்து வேறுபாடு கொண்டால், அந்த ஹதீஸை நிறுத்திவைக்க வேண்டும்.

இந்த மூவரில் ஒருவர் மட்டும் ஒரு ஹதீஸை அறிவித்தால், அதை ஆய்வு செய்யவேண்டும். அந்த ஹதீஸ் அவர் வழியாக மட்டுமே வந்திருந்தால் அது முன்கர் ஆகும்.

கதாதா அவர்களிடமிருந்து ஹம்மாத் பின் ஸலமா, ஹம்மாம் பின் யஹ்யா, அபான், அவ்ஸாஈ போன்றோர் அறிவிக்கும் செய்திகளையும் ஆய்வு செய்ய வேண்டும். இவை வேறு நபித்தோழரிடமிருந்தோ அல்லது இவர்கள் இடம்பெறாத வேறு அறிவிப்பாளர்தொடரில் அனஸ் (ரலி) அவர்களிடமிருந்து வந்திருந்தால் அவை சரியானவை. ஏற்றுக் கொள்ளலாம். இல்லாவிட்டால் இவை முன்கர் ஆகும்.

(நூல்: ஷரஹ் இலலுத் திர்_மிதீ-2/697 )

‌‌أصحاب قتادة بن دعامة السدوسي

قال إبراهيم بن الجنيد، عن يحيى بن معين: سعيد بن أبي عروبة أثبت الناس في قتادة.

وقال ابن أبي خيثمة: سمعت يحيى بن معين يقول: أثبت الناس في قتادة ابن أبي عروبة.

وسمعته يقول: همام في قتادة أحب إلي من أبي عوانة.

وسئل يحيى بن معين عن أبان وهمام أيهما أحب إليك؟ فقال: كان يحيى القطان يروي عن أبان، وكان أحب إليه. وأما همام فهو أحب إلي.

وقال أحمد، في رواية الأثرم: إذا خالف أبو عوانة وأبان العطار سعيداً أعجبني ذلك يعني حديثهما: قال: لأنه يكون مما قد حفظناه.

قال أحمد: قال عفان: قال أبو عوانة: كان قتادة يقول لي: لا تكتب عني شيئاً، فسمعت منه، وحفظت، ثم نسيت بعد، فجلست إلى سعيد، فجعل يحدث عن قتادة بما أعرف، أو نحو هذا.

وقال إسحاق بن هانىء: سألت أبا عبد الله، قلت: أيما أحب إليك في حديث قتادة؟ سعيد بن أبي عروبة، أو (همام) أو (شعبة) أو الدستوائي؟ فسمعته يقول: قال عبد الرحمن بن مهدي: سعيد عندي في الصدق مثل قتادة وشعبة ثبت، ثم همام.

قلت: والدستوائي؟ قال: والدستوائي ـ أيضاً ـ.

وقال عثمان بن سعيد: قلت ليحيى بن معين: شعبة أحب إليك في قتادة أو هشام؟.

قال: كلاهما.

قال عثمان بن سعيد: هشام في قتادة أكبر من شعبة.

وقال البرديجي: شعبة وهشام الدستوائي وسعيد بن أبي عروبة، عن قتادة عن أنس صحيح،

فإذا ورد عليك حديث لسعيد بن أبي عروبة، عن قتادة، عن أنس مرفوعاً، وخالفه هشام وشعبة حكم لشعبة وهشام على سعيد،

وإذا روى حماد بن سلمة وهمام وأبان ونحوهم من الشيوخ عن قتادة (عن أنس) عن النبي صلى الله عليه وسلم وخالف سعيد أو هشام أو شعبة، فإن القول قول (هشام) وسعيد، وشعبة على الانفراد، فإذا اتفق هؤلاء الأولون (وهم همام وأبان وحماد) على حديث مرفوع، وخالفهم شعبة وهشام وسعيد، أو شعبة أو هشام وحده، أو سعيد وحده، توقف عن الحديث، لأن هؤلاء الثلاثة (شعبة، وسعيد، وهشام) أثبت من همام وأبان وحماد.

قلت: مراده، أن (الحفاظ من أصحاب قتادة ثلاثة) : شعبة، وسعيد، وهشام، والشيوخ من أصحابه مثل حماد بن سلمة، وهمام، وأبان، ونحوهم.

فأما الحفاظ الثلاثة، فإذا روى سعيد حديثاً عن قتادة وخالفه فيه شعبة وهشام، فالقول قولهما.

وسيأتي فيما بعد قوله إن القول قول رجلين من الثلاثة، من غير تعيين وقوله أيضاً: إنه إذا روى هشام وسعيد (بن أبي عروبة) شيئاً وخالفهما شعبة، فالقول قولهما، وأما إذا اختلف الثلاثة فسيأتي قوله: إنه يتوقف عن الحديث، وإن خالف هشام شعبة فقد حكى فيما بعد فيه قولين:

أحدهما: القول قول شعبة.

والثاني: التوقف.

وأما الشيوخ فإذا روى أحدهم حديثاً، وخالفه واحد من الحفاظ الثلاثة، فالقول قول ذلك الحافظ، فإذا اتفق الشيوخ الثلاثة على حديث، وخالفهم الحفاظ الثلاثة أو أحدهم، توقف عن الحديث، ففرق بين أن ينفرد شيخ بحديث يخالفه فيه حافظ، فإنه حكم بأن القول قول الحافظ، وبين أن يجتمع الشيوخ على حديث ويخالفهم الحفاظ أو بعضهم، فقال: يتوقف فيه.

وهذا بخلاف قول أحمد، إنه إذا اختلف سعيد بن أبي عروبة مع أبي عوانة وأبان، أنه يعجبه قو ل الشيخين، كما سبق عنه.

وقال البرديجي: ـ أيضاً ـ أصح الناس رواية عن قتادة شعبة، كان يوقف قتادة على الحديث.

قلت: كأنه يعني بذلك اتصال حديث قتادة، لأن شعبة كان لا يكتب عن قتادة إلا ما يقول فيه: (حديثاً) ، ويسأله عن سماعه.

(فأما حفظ) حديثه، فقد تقدم عن أحمد وغيره أن سعيد ابن أبي عروبة أحفظ له، ولكن ظاهر كلام البرديجي خلاف هذا، وأن شعبة أثبت في قتادة وسيأتي من كلامه ما يبينه.

ثم قال البرديجي: فإذا أردت أن تعلم صحيح حديث قتادة فانظر إلى رواية شعبة وسعيد بن أبي عروبة وهشام الدستوائي، فإذا اتفقوا فهو صحيح. وإذا خالف هشام (قول) شعبة (فالقول قول شعبة، وقال بعضهم) : يتوقف عنه، وإذا اتفق هشام و (سعيد) (بن أبي عروبة) من رواية أهل التثبت عنهما وخالفهما شعبة كان القول قول (هشام وسعيد) ، غير أن شعبة من أثبت الناس في قتادة ولا يلتفت (إلى رواية الفرد عن شعبة) ممن ليس له حفظ، ولا تقدم في الحديث (من أهل الاتقان) .

وقال البرديجي: ـ أيضاً ـ: (أحاديث) شعبة، عن قتادة، عن أنس عن النبي صلى الله عليه وسلم كلها صحاح، وكذلك سعيد بن أبي عروبة، وهشام الدستوائي، إذا اتفق هؤلاء الثلاثة على الحديث فهو صحيح وإذا اختلفوا في حديث واحد، فإن القول فيه قول رجلين من الثلاثة، فإذا اختلف الثلاثة توقف عن الحديث، وإذا انفرد واحد من الثلاثة في حديث نظر فيه: فإن كان لا يعرف من الحديث إلا من طريق الذي رواه كان منكراً.

وأما أحاديث قتادة، التي يرويها الشيوخ، مثل حماد بن سلمة، وهمام، وأبان، والأوزاعي، فينظر في الحديث: فإن (كان) الحديث يحفظ من غير طريقهم عن النبي صلى الله عليه وسلم، وعن أنس بن مالك، من وجه آخر، لم (يدفع) ، وإن كان لا يعرف عن أحد عن النبي صلى الله عليه وسلم ولا من طريق عن أنس إلا من رواية هذا الذي ذكرت لك كان منكراً. انتهى.

وقد (سبق) ذكر ذلك في الكلام على المنكر، وما فيه من اختلاف الحفاظ (في) ذلك.

وقال ابن معين: قال شعبة: هشام الدستوائي أعلم بقتادة، وبأكثر مجالسه له مني.

قال أحمد في رواية حرب: أصحاب قتادة شعبة وسعيد وهشام، إلا أن شعبة لم يبلغ علم هؤلاء، كان سعيد يكتب كل شيء.

قال أحمد: وقال عفان: وذكر حديثاً، فقال: أصاب همام وأخطأ هشام وسعيد.

وذكر مسلم في كتاب التمييز أن حماد بن سلمة عندهم يخطىء في حديث قتادة كثيراً.

وقال الدارقطني في العلل: معمر سيىء (الحفظ) (الحديث) قتادة والأعمش.

وقال ابن أبي خيثمة: سمعت يحيى (بن معين) (يقول) : قال معمر: جلست إلى قتادة وأنا صغير، فلم أحفظ عنه (الأسانيد) .

ونقل الأثرم عن أحمد، قال: عمرو بن الحارث روى عن قتادة (مناكير، وقال) في جرير بن حازم: كان يحدث بالتوهم أشياء عن قتادة (يسندها بواطيل) ، وكذلك ضعف يحيى وغيره حديث جرير عن قتادة (خاصة وسليمان التيمي.

قال الأثرم: حديثه عن قتادة مضطرب) .

وفي تاريخ الغلابي: يزيد بن إبراهيم عن قتادة ليس بذاك.

والظاهر أنه حكاه عن ابن معين.

நபித்தோழர்.

நபித்தோழர்.