458.
أَتَانِي ابْنُ عَبَّاسٍ، فَسَأَلَنِي عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ، تَعْنِي حَدِيثَهَا الَّذِي ذَكَرَتْ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ «تَوَضَّأَ، وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ» فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّ النَّاسَ أَبَوْا، إِلَّا الْغَسْلَ، وَلَا أَجِدُ فِي كِتَابِ اللَّهِ، إِلَّا الْمَسْحَ
13968.
توضَّأَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم مرَّةً مرَّةً، وقال: «هَذَا وَظِيفَةُ الوُضُوءِ الَّذِي لاَ يَقْبَلُ اللهُ صَلاَةًً إِلاَّ بِهِ» ، ثم توضَّأ مرَّتين مرَّتين، وقال: «هَذَا القَصْدُ مِنَ الوُضُوءِ، ويُضَاعِفُ اللهُ الأَجْرَ لِصَاحِبِهِِ مَرَّتَيْنِ» ، ثم توضَّأ ثلاثًا ثلاثًا، ثم قال: «هَذا وُضُوئِي ووُضُوءُ خَلِيلِ اللهِ إِبْرَاهِيمَ صلى الله عليه وسلم، ووُضُوءُ الأَنْبِيَاءِ مِنْ قَبْلِي- صلواتُ اللهِ عليهم- ومَنْ قَالَ بَعْدَ فَرَاغِهِ: “أَشْهَدُ أَنْ لاَ إلَهَ إِلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ المُلْكُ ولَهُ الحَمْدُ وهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ”، فَتَحَ اللهُ لَهُ مِنَ الجَنَّةِ ثَمَانِيَةَ أَبْوَابٍ»
380.
دَعَا النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ وَاحِدَةً وَاحِدَةً فَقَالَ: ” هَذَا وُضُوءٌ لَا يَقْبَلُ اللهُ الصَّلَاةَ إِلَّا بِهِ “. ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ، فَقَالَ: ” هَذَا وُضُوءُ مَنْ يُؤْتَى أَجْرَهُ مَرَّتَيْنِ “. ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ، فَتَوَضَّأَ ثَلَاثًا ثَلَاثًا فَقَالَ: ” هَذَا وُضُوئِي وَوُضُوءُ الْأَنْبِيَاءِ قَبْلِي
419.
تَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاحِدَةً وَاحِدَةً، فَقَالَ: «هَذَا وُضُوءُ مَنْ لَا يَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُ صَلَاةً إِلَّا بِهِ» ثُمَّ تَوَضَّأَ ثِنْتَيْنِ ثِنْتَيْنِ، فَقَالَ: «هَذَا وُضُوءُ الْقَدْرِ مِنَ الْوُضُوءِ» ، وَتَوَضَّأَ ثَلَاثًا ثَلَاثًا، وَقَالَ: ” هَذَا أَسْبَغُ الْوُضُوءِ، وَهُوَ وُضُوئِي، وَوُضُوءُ خَلِيلِ اللَّهِ إِبْرَاهِيمَ، وَمَنْ تَوَضَّأَ هَكَذَا، ثُمَّ قَالَ عِنْدَ فَرَاغِهِ: أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، فُتِحَ لَهُ ثَمَانِيَةُ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ، يَدْخُلُ مِنْ أَيِّهَا شَاءَ
5735.
«مَنْ تَوَضَّأَ وَاحِدَةً فَتِلْكَ وَظِيفَةُ الْوُضُوءِ الَّتِي لَا بُدَّ مِنْهَا، وَمَنْ تَوَضَّأَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُ كِفْلَانِ، وَمَنْ تَوَضَّأَ ثَلَاثًا فَذَلِكَ وُضُوئِي، وَوُضُوءُ الْأَنْبِيَاءِ قَبْلِي»
17812.
لَمَّا بَعَثَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ ذَاتِ السَّلَاسِلِ، قَالَ: فَاحْتَلَمْتُ فِي لَيْلَةٍ بَارِدَةٍ شَدِيدَةِ الْبَرْدِ، فَأَشْفَقْتُ إِنْ اغْتَسَلْتُ أَنْ أَهْلَكَ، فَتَيَمَّمْتُ ثُمَّ صَلَّيْتُ بِأَصْحَابِي صَلَاةَ الصُّبْحِ، قَالَ: فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ، فَقَالَ: «يَا عَمْرُو، صَلَّيْتَ بِأَصْحَابِكَ وَأَنْتَ جُنُبٌ؟» قَالَ: قُلْتُ: نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي احْتَلَمْتُ فِي لَيْلَةٍ بَارِدَةٍ شَدِيدَةِ الْبَرْدِ، فَأَشْفَقْتُ إِنْ اغْتَسَلْتُ أَنْ أَهْلَكَ، وَذَكَرْتُ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ {وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا} [النساء: 29] فَتَيَمَّمْتُ، ثُمَّ صَلَّيْتُ. فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَقُلْ شَيْئًا
பாடம்: 26
தலைக்கு ‘மஸ்ஹு’ செய்வது ஒரு முறைதான் என்பது தொடர்பாக வந்துள்ளவை.
34 . ருபய்யிஉ பின்த் முஅவ்வித் பின் அஃப்ராஉ (ரலி) அவர்கள் கூறியதாவது:
நபி (ஸல்) அவர்கள் அங்கத் தூய்மை (உளூ) செய்தபோது, (ஈரக் கையால்) தமது தலையைத் தடவி மஸ்ஹு செய்ததை நான் கண்டேன். அப்போது அவர்கள் முன்தலையில் தமது கையை முன்னிருந்து (பின்னாகவு)ம் பின்னிருந்து (முன்னாகவு)ம் மஸ்ஹு செய்தார்கள். மேலும், தமது நெற்றிப் பொட்டுகளிலும் காதுகளிலும் தடவினார்கள். ஒரே ஒரு முறையே இவ்வாறு தடவினார்கள்.
திர்மிதீ இமாம் கூறுகிறார்:
இப்பாடப் பொருள் தொடர்பான ஹதீஸ், அலீ (ரலி), அம்ர் பின் கஅப் (ரலி) ஆகியோர் வாயிலாகவும் அறிவிக்கப்பட்டுள்ளது.
ருபய்யிஉ பின்த் முஅவ்வித் (ரலி) அறிவிக்கும் மேற்கண்ட ஹதீஸ், ‘ஹசன் ஸஹீஹ்’ தரத்தில் அமைந்ததாகும்.
நபி (ஸல்) அவர்கள் தமது தலைக்கு ஒரே முறை மட்டுமே மஸ்ஹு செய்ததாகப் பல்வேறு அறிவிப்பாளர் தொடர்களில் அறிவிக்கப்பட்டுள்ளது.
நபித்தோழர்கள் மற்றும் அவர்களுக்குப் பின்வந்த அறிஞர்களில் பெரும்பாலோர் இந்த ஹதீஸின் அடிப்படையிலேயே செயல்பட வேண்டுமெனக் கருதுகின்றனர்.
أَنَّهَا رَأَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ، قَالَتْ: «مَسَحَ رَأْسَهُ، وَمَسَحَ مَا أَقْبَلَ مِنْهُ، وَمَا أَدْبَرَ، وَصُدْغَيْهِ، وَأُذُنَيْهِ مَرَّةً وَاحِدَةً»
وَفِي الْبَابِ، عَنْ عَلِيٍّ، وَجَدِّ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفِ. حَدِيثُ الرُّبَيِّعِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ، وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً. وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ: جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، وَابْنُ الْمُبَارَكِ، وَالشَّافِعِيُّ، وَأَحْمَدُ، وَإِسْحَاقُ، رَأَوْا مَسْحَ الرَّأْسِ مَرَّةً وَاحِدَةً.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَال: سَمِعْتُ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ: سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ مَسْحِ الرَّأْسِ أَيُجْزِئُ مَرَّةً؟ فَقَالَ: إِي وَاللَّهِ
பாடம்: 25
பின்தலையிலிருந்து ‘மஸ்ஹு’ செய்ய ஆரம்பிப்பது தொடர்பாக வந்துள்ளவை.
33. ருபய்யிஉ பின்த் முஅவ்வித் பின் அஃப்ராஉ (ரலி) அவர்கள் கூறியதாவது:
நபி (ஸல்) அவர்கள் (உளூ செய்யும்போது), இரு முறை தமது தலையை (ஈரக் கையால்) தடவி (மஸ்ஹுச் செய்யலா)னார்கள். (தம் கைகளை) பின் தலையில் வைத்து அப்படியே அவற்றை முன்தலைக்குக் கொண்டுசென்றார்கள். பிறகு (ஈரக் கையால்) தம்மிரு காதுகளையும் அவற்றின் உட்புறம் வெளிப்புறம் ஆகிய இரண்டிலும் தடவி (மஸ்ஹுச் செய்யலா)னார்கள்.
திர்மிதீ இமாம் கூறுகிறார்:
இது ‘ஹஸன்’ தரத்தில் அமைந்த ஹதீஸ் ஆகும். இருப்பினும், இந்த ஹதீஸைவிட அப்துல்லாஹ் பின் ஸைத் (ரலி) அவர்கள் அறிவிக்கும் முந்திய ஹதீஸ்தான் ஆதாரபூர்வமானதும், தரமான அறிவிப்பாளர் தொடரைக் கொண்டதும் ஆகும். கூஃபாவாசிகளில் சிலர் இந்த ஹதீஸின் அடிப்படையிலேயே செயல்பட்டுள்ளனர். இவர்களில் வகீஃ பின் அல்ஜர்ராஹ் அவர்களும் ஒருவராவார்.
«أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّتَيْنِ، بَدَأَ بِمُؤَخَّرِ رَأْسِهِ، ثُمَّ بِمُقَدَّمِهِ، وَبِأُذُنَيْهِ كِلْتَيْهِمَا، ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَا»
பாடம்:
1204.
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸ) அவர்கள் உமாமாவை சுமந்து கொண்டு தொழுபவர்களாக இருந்தார்கள். ஸஜ்தா செய்யும் போது (உமாமாவை) கீழே இறக்கி விடுவார்கள், எழுந்து நின்றதும் மீண்டும் தூக்கி கொள்வார்கள்.
أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ «كَانَ يُصَلِّي وَهُوَ حَامِلٌ أُمَامَةَ، فَإِذَا سَجَدَ وَضَعَهَا، وَإِذَا قَامَ رَفَعَهَا»
பாடம்: 171
தொழும்போது பாம்பு, தேள் ஆகியவற்றை (அடித்து)க் கொல்வது தொடர்பாக வந்துள்ளவை.
390. அபூஹுரைரா (ரலி) அவர்கள் கூறியதாவது:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள், பாம்பு, தேள் ஆகிய இரு கறுப்புநிறத்திலானவைகளை தொழும்போது (அவை வந்தாலும்கூட) கொல்லுமாறு உத்தரவிட்டார்கள்.
திர்மிதீ இமாம் கூறுகிறார்:
இப்பாடப் பொருள் தொடர்பான ஹதீஸ், இப்னு அப்பாஸ் (ரலி), அபூராஃபிஉ (ரலி) ஆகியோர் வழியாகவும் அறிவிக்கப்பட்டுள்ளது. அபூஹுரைரா (ரலி) அவர்கள் அவர்கள் அறிவிக்கும் மேற்கண்ட ஹதீஸ், `ஹஸன் ஸஹீஹ்’ தரத்தில் அமைந்ததாகும்.
இந்த ஹதீஸின் அடிப்படையிலேயே செயல்பட வேண்டுமென நபித்தோழர்கள் உள்ளிட்ட அறிஞர்களில் சிலர் கருதுகின்றனர். அஹ்மத் பின் ஹன்பல் (ரஹ்), இஸ்ஹாக் பின் ராஹவைஹி (ரஹ்) ஆகியோரும் இவ்வாறே கூறுகின்றனர்.
அறிஞர்களில் வேறுசிலர், “தொழும் போது பாம்பு, தேள் ஆகிய(வை தென்பட்டால் அ)வற்றைக் கொல்வது வெறுக்கத்தக்கது” என்கின்றனர்.
(இந்தக் கருத்தையே) இப்ராஹீம் அந்நகஈ (ரஹ்) அவர்கள் (கொண்டுள்ளார். காரணம்,) “தொழுகைக்கெனத் தனி ஈடுபாடு «أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقَتْلِ الأَسْوَدَيْنِ فِي الصَّلَاةِ الحَيَّةُ وَالعَقْرَبُ»
சமீப விமர்சனங்கள்