بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷ்-அல்ஹள்ரமீ – عبد الرحمن بن عائش الحضرمي
ஹி-
தரம்: இவர் நபித்தோழரா? இல்லையா? என்பதில் கருத்துவேறுபாடு உள்ளது.
இயற்பெயர்: அப்துர்ரஹ்மான்
தந்தை பெயர்: ஆயிஷ்
பட்டப் பெயர், குறிப்புப் பெயர்:
ஊர் பெயர்: ஹள்ரமவ்த், ஷாம்
பிறப்பு:
இறப்பு:
கால கட்டம்: 1.
இவர் நபித்தோழரா? இல்லையா? என்பதில் கருத்துவேறுபாடு உள்ளது.
இவர் நபி (ஸல்) அவர்களிடமிருந்து நேரடியாக கேட்டதாக சில செய்திகள் உள்ளன.
1 . இவற்றை சரியானவை என கருதியவர்கள் இவரை நபித்தோழர் என்று கூறியுள்ளனர்.
2 . இவற்றின் அறிவிப்பாளர்தொடரை தவறானது என்று கருதியவர்கள் இவரை நபித்தோழர் இல்லை என்று கூறியுள்ளனர்.
3 . வேறு சிலர் இவர் அறியப்படாதவர் என்றும் கூறியுள்ளனர்.
இவர் நபி (ஸல்) அவர்களிடமிருந்து நேரடியாக செவியுற்றதாகவும், இவர் நபித்தோழர் என்றும் வந்துள்ள செய்திகள்:
1 . தாரிமீ-2195.
2 . தாரகுத்னீ-2183.
3 . மஃரிஃபதுஸ் ஸஹாபா-அபூநுஐம்-4688.
معرفة الصحابة لأبي نعيم (4/ 1862)
4688 – حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ، ثنا أَبِي، ثنا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَائِشٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: ” مَنْ نَزَلَ مَنْزِلًا، فَقَالَ: أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ، لَمْ يَرَ فِي مَنْزِلِهِ ذَلِكَ شَيْئًا يَكْرَهُهُ حَتَّى يَرْتَحِلَ عَنْهُ ”
قَالَ سُهَيْلٌ: قَالَ أَبِي: فَلَقِيتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَائِشٍ فِي الْمَنَامِ، فَقُلْتُ لَهُ: حَدَّثَكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثَ؟ قَالَ: نَعَمْ. رَوَاهُ مُوسَى بْنُ يَعْقُوبَ الزَّمْعِيُّ ثنا سُهَيْلٌ نَحْوَهُ
…
4 . அல்இஸாபா-4/273.
الإصابة في تمييز الصحابة (4/ 273):
ورويناه في الذكر للفريابي، من طريق إسماعيل بن جعفر: أخبرني سهيل بن أبي صالح، عن أبيه، عن ابن عائش- أنّ رسول اللَّه صلى الله عليه وسلم قال: «من قال حين يصبح لا إله إلّا اللَّه وحده لا شريك له … » الحديث.
وفيه: فكان ناس ينكرون ذلك ويقولون لابن عائش:
لأنت سمعت هذا من رسول اللَّه صلى الله عليه وسلم؟ قال: نعم. فأرى رجل ممن كان ينكر ذلك رسول اللَّه صلى الله عليه وسلم في المنام، فقال: يا رسول اللَّه، أنت قلت كذا وكذا؟ فقصّ عليه حديثه. فقال صلى الله عليه وسلم:
«صدق ابن عائش»
…
மேற்கண்ட (முதல் இரண்டு) செய்திகளில் விமர்சனங்கள் இருந்தாலும் அதை சரிகாணும் காரணங்கள் இருப்பதாலும், மற்ற செய்திகளையும் இணைத்து பார்க்கும்போது இவர் குறைந்த செய்திகளை அறிவித்துள்ள நபித்தோழர் என்று முடிவு செய்வதே சரியான கருத்து என்று கமால் பின் முஹம்மத் எனும் அறிஞர் கூறியுள்ளார்.
(நூல்: அர்ருவாதுல் முக்தலஃபு ஃபீ ஸுஹ்பதிஹிம்-8/897-925)
5164 – அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷ் அல்ஹள்ரமீ அவர்கள் பற்றி:
இவர் நபித்தோழர் எனக் கூறியுள்ளவர்கள்:
1 . இப்னு ஹப்பான் (ரஹ்) அவர்கள், “இவர் நபித்தோழர் எனும் தகுதியைப் பெற்றவர்” என்று கூறியுள்ளார்.
2 . புகாரி பிறப்பு ஹிஜ்ரி 194
இறப்பு ஹிஜ்ரி 256
வயது: 62
(ரஹ்) அவர்கள், “இவர் ஒரே ஒரு ஹதீஸை அறிவித்துள்ளார்; எனினும், அறிவிப்பாளர்கள் (அறிவிப்பாளர்தொடரில்) முரண்பட்டு அறிவித்துள்ளனர்” என்று கூறியுள்ளார்.
3 . இப்னு ஸகன் (ரஹ்) அவர்கள், “இவர் நபித்தோழர் எனும் தகுதியைப் பெற்றவர் எனக் கூறப்படுகின்றது” என்று குறிப்பிட்டுள்ளார்.
4 . மேலும், முஹம்மத் பின் ஸஃத், புகாரி,பிறப்பு ஹிஜ்ரி 194
இறப்பு ஹிஜ்ரி 256
வயது: 62
அபூஸுர்ஆ அத்திமஷ்கீ, அபுல்ஹஸன் பின் ஸமீஃ, அபுல்காஸிம் அல்ஃபகவீ, அபூஸுர்ஆ அல்ஹர்ரானீ மற்றும் பிற அறிஞர்கள் இவரை நபித்தோழர்களின் பட்டியலில் குறிப்பிட்டுள்ளனர்.
இவர் நபித்தோழர் அல்ல எனக் கூறியுள்ளவர்கள்:
1 . அபூஹாதிம் அர்ராஸீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 195
இறப்பு ஹிஜ்ரி 277
வயது: 82
(ரஹ்) அவர்கள், “இவருக்கு நபித்தோழர் எனும் தகுதி உண்டு என்று கூறியவர்கள் தவறிழைத்துவிட்டனர்” என்று கூறியுள்ளார்.
2 . அபூஸுர்ஆ (ரஹ்) அவர்கள், “இவர் அறியப்படாதவர்” என்று கூறியுள்ளார்.
3 . இப்னு குஸைமா,பிறப்பு ஹிஜ்ரி 223
இறப்பு ஹிஜ்ரி 311
வயது: 88
திர்மிதீ ஆகியோர், “இவர் நபி (ஸல்) அவர்களிடமிருந்து நேரடியாக செவியேற்கவில்லை” என்று கூறியுள்ளனர்.
4 . இப்னு குஸைமா,பிறப்பு ஹிஜ்ரி 223
இறப்பு ஹிஜ்ரி 311
வயது: 88
இப்னு அப்துல் பர் ஆகியோர், “இவருடைய ஹதீஸில் ‘நபி (ஸல்) அவர்கள் கூற நான் செவியேற்றுள்ளேன்’ என்று வலீத் பின் முஸ்லிமைத் தவிர வேறு யாரும் கூறவில்லை” என்று கூறியுள்ளனர். இந்தச் செய்தியின் அறிவிப்பாளர்தொடர்களை இப்னு குஸைமா,பிறப்பு ஹிஜ்ரி 223
இறப்பு ஹிஜ்ரி 311
வயது: 88
தாரிமீ, பஃகவீ, இப்னுஸ்ஸகன், அபூநுஐம் ஆகியோர் பதிவு செய்துள்ளனர். அதன் விவரம்:
வலீத் பின் முஸ்லிம் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 204
இறப்பு ஹிஜ்ரி 261
வயது: 57
அவர்கள், இப்னு ஜாபிர் —> காலித் அல்லஜ்லாஜ் —> அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷ் என்ற அறிவிப்பாளர்தொடரில் அறிவிக்கிறார்: “அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷ் அல்ஹள்ரமீ (ரலி) அவர்கள், அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் பின்வருமாறு கூறத் தாம் செவியேற்றதாகக் கூறினார்: ‘என் இறைவனை மிக அழகான தோற்றத்தில் கண்டேன்…’ அப்போது அவர் என்னிடம், ‘முஹம்மதே, உன்னதமான உயர்ந்தோர் (வானவர்கள்) எதைப் பற்றித் தர்க்கிக்கிறார்கள்…’ (ஹதீஸ் சுருக்கம்)
இது பற்றி திர்மிதீ (ரஹ்) அவர்கள் கூறுகிறார்: “இப்னு ஜாபிர் அவர்களிடமிருந்து அறிவிக்கும் வலீத் அவர்கள் தனது அறிவிப்பில் இவ்வாறு ‘செவியேற்றேன்’ எனக் குறிப்பிட்டுள்ளார். ஆனால் பிஷ்ர் பின் பக்ர் அவர்கள் இப்னு ஜாபிர் வழியாக அறிவிக்கும்போது, தமது அறிவிப்பில் ‘நபி (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்’ என்று (செவியுற்றதை குறிப்பிடாமல்) அறிவித்துள்ளார். இதுவே மிகச் சரியானது.
இப்னு குஸைமா பிறப்பு ஹிஜ்ரி 223
இறப்பு ஹிஜ்ரி 311
வயது: 88
(ரஹ்) அவர்கள் கூறுகிறார்: “இந்த ஹதீஸில் ‘செவியேற்றேன்’ என்று இடம்பெற்றுள்ளது, இது தவறாகும். ஏனெனில், இச்செய்தியை அப்துர்ரஹ்மான் அவர்கள் நேரடியாக செவியேற்கவில்லை.”
இதற்கான ஆதாரம் திர்மிதீ அவர்கள், அபூஸல்லாம் —> அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷ் —> மாலிக் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 93
இறப்பு ஹிஜ்ரி 179
வயது: 86
முஅத்தா மாலிக் நூலாசிரியர்; மதீனாவைச் சேர்ந்தவர்; பலமானவர்களிடமிருந்தே ஹதீஸை அறிவிப்போம் என்ற கொள்கையுடையவர்களில் ஒருவர்.பின் ஆமிர் —> முஆத் பின் ஜபல் (ரலி) என்ற அறிவிப்பாளர்தொடரிலும் இந்தச் செய்தியை பதிவு செய்துள்ளார். மேலும் திர்மிதீ (ரஹ்) அவர்கள், “இது சரியானது” எனக் கூறியுள்ளார். அபூஉமர்-இப்னு அப்துல் பர் (ரஹ்) அவர்களும், “அறிஞர்களிடம் இதுவே சரியானது” எனக் கூறியுள்ளார்.
….
(இப்னு ஹஜர் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 773
இறப்பு ஹிஜ்ரி 852
வயது: 79
நூல்: பத்ஹுல் பாரி (புகாரியின் விளக்கவுரை)ஆகிய) நான் கூறுகிறேன்: வலீத் பின் முஸ்லிம் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 204
இறப்பு ஹிஜ்ரி 261
வயது: 57
இப்னு ஜாபிரிடமிருந்து தனித்து நின்று ‘செவியேற்றேன்’ என்ற சொல்லைப் பயன்படுத்தவில்லை. மாறாக, இப்னு மாலிக் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 93
இறப்பு ஹிஜ்ரி 179
வயது: 86
முஅத்தா மாலிக் நூலாசிரியர்; மதீனாவைச் சேர்ந்தவர்; பலமானவர்களிடமிருந்தே ஹதீஸை அறிவிப்போம் என்ற கொள்கையுடையவர்களில் ஒருவர்.அல்-அஷ்ஜஈ, வலீத் பின் யஸீத் அல்-பைரூதீ, உமாரா பின் பிஷ்ர் மற்றும் பலர் இப்னு ஜாபிர் வழியாக அப்துர்ரஹ்மான் பின் யஸீத் பின் ஜாபிரிடமிருந்து இதனைப் பின்பற்றி அறிவித்துள்ளனர் (தாபிஃஉ செய்துள்ளனர்).
வலீத் பின் யஸீத் வழியாக வரும் அறிவிப்பை அல்-ஹாகிம்,பிறப்பு ஹிஜ்ரி 321
இறப்பு ஹிஜ்ரி 405
வயது: 84
இப்னு மந்தா, அல்-பைஹகீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 384
இறப்பு ஹிஜ்ரி 458
வயது: 74
ஆகியோர் அப்பாஸ் பின் வலீத் வழியாகவும், அவர் தனது தந்தையிடமிருந்தும் அறிவித்துள்ளனர்; அவர்கள் கூறுகின்றனர்: “இப்னு ஜாபிர் மற்றும் அவ்ஸாஈ ஆகியோர் எங்களிடம் கூறினர்; அவர்கள் கூறினர்: காலித் அழ்-லஜ்லாஜ் எங்களிடம் கூறினார்: அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷ் அவர்கள் கூறத் தாம் செவியேற்றுள்ளேன் என நான் கூறக் கேட்டேன்: அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் எங்களுக்குத் தொழுகை நடத்தினார்கள்…” என்று கூறி ஹதீஸை முழுமையாக அறிவித்துள்ளார்.
இது வலீத் பின் முஸ்திமின் அறிவிப்புக்கு வலுவான ஒரு பின்பற்றுதலாகும் (தாபிஃஉ). எனினும், அவ்ஸாஈயிடமிருந்து பாதுகாக்கப்பட்ட (அல்-மஹ்பூழ்) அறிவிப்பு என்னவென்றால், ஈஸா பின் யூனுஸ் மற்றும் முஆஃபா பின் இம்ரான் ஆகிய இருவரும் அவ்ஸாஈ வழியாக இப்னு ஜாபிரியிடமிருந்து அறிவிப்பதாகும். இதனை இப்னு அஸ்-சகன் அவர்கள் ஈஸா பின் யூனுஸின் அறிவிப்பு வழியாகப் பதிவு செய்துள்ளார். மேலும், தமது அறிவிப்புத் தொடரில் அவர், “காளித் அழ்-லஜ்லாஜ் வழியாக அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷ் அவர்கள் கூற நான் செவியேற்றுள்ளேன்: அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூற நான் செவியேற்றுள்ளேன்” என்று குறிப்பிட்டுள்ளார்.
அம்மா, ஹம்மாத் பின் மாலிக் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 93
இறப்பு ஹிஜ்ரி 179
வயது: 86
முஅத்தா மாலிக் நூலாசிரியர்; மதீனாவைச் சேர்ந்தவர்; பலமானவர்களிடமிருந்தே ஹதீஸை அறிவிப்போம் என்ற கொள்கையுடையவர்களில் ஒருவர்.வழியாக வரும் அறிவிப்பை பகவீ மற்றும் இப்னு குஸைமா பிறப்பு ஹிஜ்ரி 223
இறப்பு ஹிஜ்ரி 311
வயது: 88
ஆகியோர் தமது அறிவிப்புத் தொடரில் பதிவு செய்துள்ளனர். அவர் கூறினார்: “இப்னு ஜாபிர் எங்களிடம் கூறினார்; அவர் கூறினார்: நாங்கள் மக்ஹூல் அவர்களிடம் இருந்தபோது, காலித் அழ்-லஜ்லாஜ் அவரைக் கடந்து சென்றார். அப்போது மக்ஹூல் அவரிடம், ‘அபூ ஆயிஷே, அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷின் ஹதீஸை எங்களிடம் அறிவிப்பீராக!’ என்றார். அதற்கு அவர், ‘ஆம், அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷ் அவர்கள் கூறத் தாம் செவியேற்றுள்ளதாகக் கூற நான் செவியேற்றுள்ளேன்: அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்…’ என்று கூறி ஹதீஸை முழுமையாக அறிவித்தார்.” அதன் இறுதியில் மக்ஹூல் கூறினார்: “இந்த மனிதரை விட இந்த ஹதீஸை நன்கு அறிந்த எவரையும் நான் கண்டதில்லை.”
உமாரா பின் பிஷ்ரின் அறிவிப்பைப் பொறுத்தவரை, அதைக் குத்புத்தீன் அத்தாரகுத்னீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 306
இறப்பு ஹிஜ்ரி 385
வயது: 79
அவர்கள் ‘அர்-ரிவாயா’ என்ற நூலில் தமது அறிவிப்புத் தொடரில் பதிவு செய்துள்ளார்: “அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஜாபிர் எங்களிடம் கூறினார்” என்று கூறி, ஹம்மாத் பின் மாலிக்கின் அறிவிப்பைப் போன்றே குறிப்பிட்டுள்ளார். அதில் மக்ஹூலின் கூற்றும் இடம்பெற்றுள்ளது. மேலும் அவர் பின்வருமாறு சேர்த்துள்ளார்: “இப்னு ஜாபிர் அவர்கள் அபூ சலாம் வழியாக அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷ் அவர்கள் இஹ் ஹதீஸில் பின்வருமாறு கூறத் தாம் செவியேற்றதாகக் குறிப்பிடுவதை அறிவித்தார்: ‘நிச்சயமாக அவர் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறச் செவியேற்றுள்ளார்’ என்று கூறி அதன் ஒரு பகுதியை அறிவித்தார்.”
திர்மிதீ அவர்கள் சுட்டிக்காட்டிய ஷுரக்கின் அறிவிப்பை, ஹைஸம் பின் குலைப் தமது ‘முஸ்னத்’ நூலிலும், இப்னு குஸைமா பிறப்பு ஹிஜ்ரி 223
இறப்பு ஹிஜ்ரி 311
வயது: 88
மற்றும் அத்தாரகுத்னீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 306
இறப்பு ஹிஜ்ரி 385
வயது: 79
ஆகியோரும் தமது அறிவிப்புத் தொடர்கள் வழியாக இப்னு ஜாபிர வழியாக காலிதிடமிருந்து பதிவு செய்துள்ளனர்: “அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷ் அவர்கள் கூறத் தாம் செவியேற்றுள்ளதாகக் காலித் கூறினார்: அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்…”
இந்த ஹதீஸை அப்துர்ரஹ்மானின் சகோதரரான யஸீத் பின் யஸீத் பின் ஜாபிர் என்பவர் காலிதிடமிருந்து அறிவித்துள்ளார். இதன் மூலம் அவர் தனது சகோதரருக்கு முரணಾಗಿ நடந்துள்ளார். இதனை ஸுஹைர் பின் முஹம்மது வழியாக வரும் அறிவிப்புத் தொடரில் அவர் காலிதிடமிருந்து, அவர் அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷிடமிருந்து, அவர் நபித்தோழர்களில் ஒருவரிடமிருந்து அறிவிப்பதாகப் பதிவு செய்துள்ளார். இதில் அவர் ஒரு நபித்தோழரை கூடுதலாகச் சேர்த்துள்ளார். எனினும், ஷாம் வாசிகளிடமிருந்து ஸுஹைர் பின் முஹம்மது அறிவிக்கும் அறிவிப்புகள் பலவீனமானவை ஆகும்; புகாரி பிறப்பு ஹிஜ்ரி 194
இறப்பு ஹிஜ்ரி 256
வயது: 62
மற்றும் பிற அறிஞர்கள் கூறியுள்ளதைப் போல இதுவும் அத்தகையதே ஆகும்.
அபூ கிலாபா அவர்கள் காலித் அழ்-லஜ்லாஜிடமிருந்து, அவர் இப்னு அப்பாஸ் (ரலி) அவர்களிடமிருந்து அறிவிப்பதாகக் கூறியுள்ளார். இதனைத் திர்மிதீ மற்றும் அபூ யஃலா ஆகியோர் ஹிஷாம் அத்தஸ்துவாயீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி
இறப்பு ஹிஜ்ரி 154
அவர்களின் அறிவிப்புத் தொடர் வழியாக [கதாதாவிடமிருந்து, அவர் அபூ கிலாபாவிடமிருந்து] பதிவு செய்துள்ளனர்.
[அஹ்மத் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 164
இறப்பு ஹிஜ்ரி 241
வயது: 77
பின் ஹன்பல் (ரஹ்) அவர்கள், கதாதா இதில் தவறிழைத்துவிட்டார் என்று குறிப்பிட்டுள்ளார். மேலும் அபூ சுர்அத் அத்திமஷ்கீ கூறுகிறார்]: “நான் அஹ்மத் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 164
இறப்பு ஹிஜ்ரி 241
வயது: 77
பின் ஜாபிரிடம், ‘அவர் காலிதிடமிருந்து அறிவிக்கிறாரா?’ என்று கேட்டேன்; உடனே அவர் அதைக் குறிப்பிட்டார். ‘அதை கதாதா அபூ கிலாபா வழியாக அறிவிக்கிறாரா?’ என்று கேட்டேன்; உடனே அவரும் அதைக் குறிப்பிட்டார். பிறகு அவர், ‘இப்னு ஜாபிர் கூறியதே சரியான கூற்று ஆகும்’ என்றார்.”
அய்யூப் அவர்கள் அபூ கிலாபாவிடமிருந்து முர்சலான முறையில் இதை அறிவித்துள்ளார்; அதில் அவர் எவரმடையப் பெயரையும் குறிப்பிடவில்லை.
இதனைத் திர்மிதீயும் அஹ்மதும் பதிவு செய்துள்ளனர். அவ்வாறே பக்ர் பின் அப்துல்லாஹ் அல்-முஸனீ அவர்களும் அபூ கிலாபாவிடமிருந்து முர்சலான முறையில் அறிவித்துள்ளார். இதனை அத்தாரகுத்னீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 306
இறப்பு ஹிஜ்ரி 385
வயது: 79
பதிவு செய்துள்ளார். ஸயீத் பின் பஷீர் அவர்கள் கதாதா வழியாக அபூ கிலாபாவிடமிருந்து அறிவிக்கும்போது அனைவரையும் விட்டும் முரண்பட்டுள்ளார்; அவர் கூறுகையில், “அபூ அஸ்மாவிடமிருந்து, அவர் தௌபான் வழியாக” என்றார். இது ஸயீத் பின் பஷீர் தவறிழைத்த ஒரு அறிவிப்பாகும். இதைக் காட்டிலும் கடுமையான தவறு என்னவென்றால், அபூ பக்ர் அந்-நைசாபூரீ அவர்கள் தனது ‘அஜ்-தியாதாத்’ நூலில் யூசுப் பின் அதிய்யா வழியாக, கதாதாவிடமிருந்து, அவர் அனஸ் (ரலி) அவர்களிடமிருந்து அறிவிக்கும் முறையில் பதிவு செய்துள்ள அறிவிப்பாகும். இதனை அத்தாரகுத்னீயும் பதிவு செய்துள்ளார். மேலும், யூசுப் என்பவர் (ஹதீஸ் கலை அறிஞர்களால்) கைவிடப்பட்டவர் (மத்ரூக்) ஆவார்.
நான் குறிப்பிட்ட மேற்கண்ட ஒட்டுமொத்த அறிவிப்புகளிலிருந்தும் பெறப்படும் முடிவு யாதெனில், அப்துர்ரஹ்மான் பின் யஸீத் பின் ஜாபிரின் அறிவிப்பு மிகவும் பலப்படைந்தது என்பதாகும். ஏனெனில், அது உறுதியானதுடன் அத்தொடரில் எவ்வித முரண்பாடும் ஏற்படவில்லை.
அபூ சலாமின் அறிவிப்பைப் பொறுத்தவரை, அதில் அறிவிப்பாளர்கள் முரண்பட்டுள்ளனர். ஹம்மாத் பின் மாலிக் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 93
இறப்பு ஹிஜ்ரி 179
வயது: 86
முஅத்தா மாலிக் நூலாசிரியர்; மதீனாவைச் சேர்ந்தவர்; பலமானவர்களிடமிருந்தே ஹதீஸை அறிவிப்போம் என்ற கொள்கையுடையவர்களில் ஒருவர்.முன்பே குறிப்பிட்டது போன்று அப்துர்ரஹ்மான் பின் யஸீத் என்பவரின் அறிவிப்பைப் போன்று அறிவித்துள்ளார். ஆனால், ஜைத் பின் சலாம் அதற்கு முரணாக நடந்துள்ளார்; அவர் தனது பாட்டனார் அபூ சலாம் வழியாக அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷிடமிருந்தும், அவர் மாலிக் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 93
இறப்பு ஹிஜ்ரி 179
வயது: 86
முஅத்தா மாலிக் நூலாசிரியர்; மதீனாவைச் சேர்ந்தவர்; பலமானவர்களிடமிருந்தே ஹதீஸை அறிவிப்போம் என்ற கொள்கையுடையவர்களில் ஒருவர்.பின் ஆமிரிடமிருந்தும், அவர் முஆத் (ரலி) அவர்களிடமிருந்தும் அறிவித்துள்ளார். இதனை அவர் விளக்கமாகவும் ஒரு சம்பவத்துடன் சேர்த்தும் அறிவித்துள்ளார். இவ்வாறே ஜஹ்ம் பின் அப்துல்லாஹ் அல்-யமானீ என்பவர் யஹ்யா பின் அபீ கஸீரிடமிருந்து, அவர் ஜைதிடமிருந்து அறிவித்துள்ளார்.
இதனை அஹ்மத்,பிறப்பு ஹிஜ்ரி 164
இறப்பு ஹிஜ்ரி 241
வயது: 77
இப்னு குஸைமா,பிறப்பு ஹிஜ்ரி 223
இறப்பு ஹிஜ்ரி 311
வயது: 88
அர்-ருவயானீ, திர்மிதீ, அத்தாரகுத்னீ,பிறப்பு ஹிஜ்ரி 306
இறப்பு ஹிஜ்ரி 385
வயது: 79
இப்னு அதீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 277
இறப்பு ஹிஜ்ரி 365
வயது: 88
மற்றும் பலர் பதிவு செய்துள்ளனர்.
ஆனால், மூஸா பின் கலஃப் என்பவர் இதற்கு முரணாகக் கூறியுள்ளார்; அவர் யஹ்யாவிடமிருந்து, அவர் ஜைதிடமிருந்து, அவர் தனது பாட்டனாரிடமிருந்து, அவர் அபூ அப்துர்ரஹ்மான் அஸ்-ஸக்ஸகீ வழியாக மாலிக் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 93
இறப்பு ஹிஜ்ரி 179
வயது: 86
முஅத்தா மாலிக் நூலாசிரியர்; மதீனாவைச் சேர்ந்தவர்; பலமானவர்களிடமிருந்தே ஹதீஸை அறிவிப்போம் என்ற கொள்கையுடையவர்களில் ஒருவர்.பின் ஆமிரிடமிருந்தும், அவர் முஆத் (ரலி) அவர்களிடமிருந்தும் அறிவித்துள்ளதாகக் கூறியுள்ளார். இதனை அத்தாரகுத்னீயும் இப்னு அதீயும் பதிவு செய்துள்ளனர்.
அஹ்மத் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 164
இறப்பு ஹிஜ்ரி 241
வயது: 77
(ரஹ்) அவர்கள் கூறியதாக அறிவிக்கப்பட்டுள்ளது: “இந்த அறிவிப்புத் தொடரே மிகவும் சரியானது.”
நான் (நூலாசிரியர்) கூறுகிறேன்: காரியம் இவ்வாறaggregation இருப்பின், இந்த ஹதீஸை மாலிக் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 93
இறப்பு ஹிஜ்ரி 179
வயது: 86
முஅத்தா மாலிக் நூலாசிரியர்; மதீனாவைச் சேர்ந்தவர்; பலமானவர்களிடமிருந்தே ஹதீஸை அறிவிப்போம் என்ற கொள்கையுடையவர்களில் ஒருவர்.பின் ஆமிரிடமிருந்து அறிவித்தவர் அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷ் அல்ல, மாறாக அபூ அப்துர்ரஹ்மான் அஸ்-ஸக்ஸகீ ஆவார். அப்போது இந்த ஹதீஸுக்கு இரண்டு அறிவிப்புத் தொடர்கள் (ஸனத்) அமைகின்றன:
இப்னு ஜாபிர் வழியாக காலிதிடமிருந்து, அவர் அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷிடம் செல்வது.
யஹ்யா வழியாக ஜைதிடமிருந்து, அவர் அபூ சலாமிடமிருந்து, அவர் அபூ அப்துர்ரஹ்மானிடமிருந்து, அவர் மாலிக்கிடமிருந்து, அவர் முஆதிடமிருந்து செல்வது.
இரு அறிவிப்புத் தொடர்களுக்கும் இடையே உள்ள வாசக நடை வேறுபடுவது இந்த உண்மையை மேலும் உறுதிப்படுத்துகிறது.
இப்னு அஸ்-சகன் அவர்களின் கூற்றைப் பொறுத்தவரை அதாவது, “அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷுக்கு இதைத் தவிர வேறு எந்த ஹதீஸும் கிடையாது” என்பதாகும். இவருக்கு முன்பு புகாரி பிறப்பு ஹிஜ்ரி 194
இறப்பு ஹிஜ்ரி 256
வயது: 62
அவர்களும் இதைக் கூறியுள்ளார். எனினும், அவரது வாசகத்தில் (இதனை அறுதியிட்டுக் கூறும்) தெளிவான சொற்கள் இல்லை. மாறாக அவர், “அவரிடம் ஒரே ஒரு ஹதீஸ்தான் உள்ளது; எனினும், அதில் அவர்கள் முரண்படுகிறார்கள்” என்றே கூறியுள்ளார்.
நான் (நூலாசிரியர்) கூறுகிறேன்: மர்ஃபூஃஆன (நபி (ஸல்) அவர்கள் வரை செல்லும்) மற்றொரு ஹதீஸையும், மவ்கூஃபான (நபித்தோழர் வரை மட்டுமே நிற்கும்) மூன்றாவது ஹதீஸையும் அவருடையதாக நான் கண்டறிந்துள்ளேன்:
முதல் ஹதீஸை அபூ நயீம் அவர்கள் ‘அல்-மஃரிஃபா’ மற்றும் ‘அல்-யவ்மு வல்-லய்லா’ ஆகிய நூல்களில் அபூ முஆவியா வழியாக, சுஹைல் பின் அபீ ஸாலிஹ்விடமிருந்து, அவர் தனது தந்தையிடமிருந்து, அவர் அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷ் (ரலி) அவர்களிடமிருந்து அறிவிக்கும் வழியில் பதிவு செய்துள்ளார்: அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்: “எவரேனும் ஒரு ஓரிடத்தில் (தங்கத் தங்கி) இறங்கி, ‘அஃஊது பிகலிமாத்தில்லாஹித் தம்மாத்தி மின் ஷர்ரி மா கலகா’ (படைத்தவற்றின் தீங்கிலிருந்து அல்லாஹ்வின் பரிபூரணமான வார்த்தைகளைக் கொண்டு பாதுகாப்புத் தேடுகிறேன்) என்று கூறினால், அவர் அங்கிருந்து புறப்பட்டுச் செல்லும் வரை அந்த இடத்தில் தமக்கு வெறுப்பூட்டும் எந்தத் தீங்கையும் அவர் காணமாட்டார்.”
சுஹைல் கூறுகிறார்: என் தந்தை கூறினார்: “நான் அப்துர்ரஹ்மான் பின் ஆயிஷ் அவர்களைக் கனவில் கண்டேன். அவரிடம் நான், ‘நபி (ஸல்) அவர்கள் இந்த ஹதீஸை உமக்கு அறிவித்தார்களா?’ என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர், ‘ஆம்’ என்றார்.”
அபூ நயீம் கூறுகிறார்: மூஸா பின் யஃகூப் அழ்-ஸும்ஈ என்பவர் சுஹைலிடமிருந்து இதைப் போன்றே பின்பற்றி அறிவித்துள்ளார்.
இதனை அல்-ஃபிரயபீன் அவர்களின் ‘அத்-திக್ರ்’ நூலில் இஸ்மாயீல் பின் ஜஃபர் வழியாக நாம் அறிவித்துள்ளோம்: “சுஹைல் பின் அபீ ஸாலிஹ் தனது தந்தையிடமிருந்து, அவர் இப்னு ஆயிஷிடம் எனக்கு அறிவித்தார்: நிச்சயமாக அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்: ‘எவரேனும் காலையில் எழும் போது, லா இலாஹ இல்லல்லாஹு வஹ்தஹு லா ஷரீக லஹு… என்று கூறினால்’ – என்ற ஹதீஸைத் தெரிவித்தார்.”
அதில் பின்வருமாறு இடம்பெற்றுள்ளது: “சில மனிதர்கள் இதனை மறுத்து வந்தனர்; மேலும் அவர்கள் இப்னு ஆயிஷிடம், ‘இதை நீங்கள் அல்லாஹ்வின் தூதரிடமிருந்து செவியேற்றீர்களா?’ என்று கேட்டனர். அதற்கு அவர், ‘ஆம்’ என்றார். பின்னர், அதை மறுத்தவர்களில் ஒருவர் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களைக் கனவில் கண்டார்; அவரிடம், ‘இறைத்தூதரே! தாங்கள்தானே இவ்வாறெல்லாம் கூறினீர்கள்?’ என்று கேட்டுவிட்டு, அவரிடம் அவரது ஹதீஸைக் கூறினார். அதற்கு நபி (ஸல்) அவர்கள், ‘இப்னு ஆயிஷ் உண்மையாகவே கூறினார்’ என்று பதிலளித்தார்கள்.”
[الإصابة في تمييز الصحابة 4/ 270:]
5164- عبد الرحمن بن عائش الحضرميّ:
قال ابن حبّان: له صحبة.
وقال البخاري: له حديث واحد، إلا أنهم مضطربون فيه،
وقال ابن السكن: يقال له صحبة.
وذكره في الصحابة محمد بن سعد، والبخاري، وأبو زرعة الدمشقيّ، وأبو الحسن بن سميع، وأبو القاسم البغوي، وأبو زرعة الحرّاني وغيرهم.
وقال أبو حاتم الرّازي: أخطأ من قال له صحبة.
وقال أبو زرعة: ليس بمعروف.
وقال ابن خزيمة والترمذي: لم يسمع من النبيّ صلى الله عليه وسلم.
قال ابن عبد البرّ: وسبقه ابن خزيمة: ولم يقل في حديثه سمعت النبيّ صلى الله عليه وسلم إلا الوليد بن مسلم، كذا قالا، وأوردا ما أخرجه ابن خزيمة، والدارميّ، والبغوي، وابن السكن، وأبو نعيم، من طرق إلى الوليد:
حدثني ابن جابر عن اللّجلاج، عن عبد الرحمن بن عائش الحضرميّ- أنه سمع رسول اللَّه صلى الله عليه وسلم يقول: «رأيت ربّي في أحسن صورة» . فقال لي: «يا محمّد، فيم يختصم الملأ الأعلى» … الحديث.
قال الترمذي: هكذا قال الوليد في رواية: سمعت، ورواه بشر بن بكر، عن ابن جابر، فقال في روايته: عن النبيّ صلى الله عليه وسلم، وهذا أصح.
وقال ابن خزيمة: سمعت- في هذا الحديث، ووهم، فإنّ هذا الخبر لم يسمعه عبد الرحمن، ثم استدل على ذلك بما أخرجه هو والترمذي من رواية أبي سلام عن عبد الرحمن بن عائش، عن مالك بن عامر، عن معاذ بن جبل، فذكر نحوه.
قال الترمذي: صحيح. وقال أبو عمر: وهو الصحيح عندهم.
قلت: لم ينفرد الوليد بن مسلم بالتصريح المذكور، بل تابعه ابن مالك الأشجعي، والوليد بن يزيد البيروتي ، وعمارة بن بشر، وغيرهم، عن عبد الرحمن بن يزيد بن جابر،
فأما الوليد بن يزيد فأخرجه الحاكم وابن مندة والبيهقي، من طريق العباس بن الوليد، عن أبيه، حدثنا ابن جابر والأوزاعي، قالا: حدثنا خالد بن اللجلاج، سمعت عبد الرحمن بن عائش يقول: صلّى بنا رسول اللَّه صلى الله عليه وسلم … فذكر الحديث. وهذه متابعة قوية للوليد بن مسلم، لكن المحفوظ عن الأوزاعي ما رواه عيسى بن يونس، والمعافى بن عمران، كلاهما عن الأوزاعي، عن ابن جابر. أخرجه ابن السكن من رواية عيسى بن يونس، وقال في سياقه: سمعت خالد بن اللجلاج، عن عبد الرحمن بن عائش، سمعت رسول اللَّه صلى الله عليه وسلم.
وأما حماد بن مالك فأخرجه البغوي، وابن خزيمة، من طريقه، قال: حدثنا ابن جابر، قال: بينا نحن عند مكحول إذ مرّ به خالد بن اللجلاج، فقال له مكحول: يا أبا عائش، [حدثنا بحديث عبد الرحمن بن عائش]. فقال: نعم، سمعت عبد الرحمن بن عائش يقول: سمعت رسول اللَّه صلى الله عليه وسلم … فذكر الحديث، وفي آخره: قال مكحول: [ما رأيت أحدا أعلم بهذا الحديث] من هذا الرجل.
وأما رواية عمارة بن بشر فأخرجها الدار الدّارقطنيّ في كتاب الرواية، من طريقه: حدثنا عبد الرحمن بن جابر، فذكر نحو رواية حماد بن مالك، وفيه كلام مكحول، وزاد: وذكر ابن جابر عن أبي سلام أنه سمع عبد الرحمن بن عائش يقول في هذا الحديث: إنه سمع رسول اللَّه صلى الله عليه وسلم، فذكر بعضه.
وأما رواية شريك التي أشار إليها الترمذي فأخرجها الهيثم بن كليب في مسندة، وابن خزيمة، والدار الدّارقطنيّ، من طريقه، عن ابن جابر، عن خالد: سمعت عبد الرحمن بن عائش يقول: قال رسول اللَّه صلى الله عليه وسلم.
وروى هذا الحديث يزيد بن يزيد بن جابر، أخو عبد الرحمن، عن خالد، فخالف أخاه. أخرجه من طريق زهير بن محمد، عنه، عن خالد، عن عبد الرحمن بن عائش، عن رجل من الصحابة، فزاد فيه رجلا، ولكن رواية زهير بن محمد عن الشاميين ضعيفة كما قال البخاري وغيره، وهذا منها.
وقال أبو قلابة: عن خالد بن اللّجلاج، عن ابن عباس. أخرجه الترمذي، وأبو يعلى، من طريق هشام الدّستوائي [عن قتادة، عن أبي قلابة.
وقد ذكر أحمد بن حنبل أنّ قتادة أخطأ فيه، وقال أبو زرعة الدمشقيّ]: قلت لأحمد بن جابر: أيحدّث عن خالد؟ فذكره، ويحدث به قتادة عن أبي قلابة؟ فذكره، فقال: القول ما قال ابن جابر.
ورواه أيوب عن أبي قلابة مرسلا لم يذكر قوله أحدا.
أخرجه التّرمذيّ وأحمد، وكذا أرسله بكر بن عبد اللَّه المزني، عن أبي قلابة. أخرجه الدار الدّارقطنيّ ورواه سعيد بن بشير، عن قتادة، عن أبي قلابة، فخالف الجميع، قال: عن أبي أسماء، عن ثوبان، وهي رواية أخطأ فيها سعيد بن بشير. وأشدّ منها خطأ رواية أخرجها أبو بكر النيسابورىّ في الزيادات من طريق يوسف، بن عطية، عن قتادة، عن أنس. وأخرجها الدار الدّارقطنيّ. ويوسف متروك.
ويستفاد من مجموع ما ذكرت قوة رواية عبد الرحمن بن يزيد بن جابر بإتقانها، ولأنه لم يختلف عليه فيها.
وأما رواية أبي سلام فاختلف عليه. وروى حماد بن مالك كما تقدم كرواية عبد الرحمن بن يزيد، وخالفه زيد بن سلام، فرواه عن جده أبي سلام عن عبد الرحمن بن عائش، عن مالك بن عامر، عن معاذ، وقد ذكره مطولا، وفيه قصة. هكذا رواه جهضم بن عبد اللَّه اليماني، عن يحيى بن أبي كثير، عن زيد، أخرجه أحمد، وابن خزيمة. والرّوياني، والترمذي، والدار الدّارقطنيّ، وابن عدي، وغيرهم.
وخالفهم موسى بن خلف، فقال: عن يحيى، عن زيد، عن جده، عن أبي عبد الرحمن السكسكي، عن مالك بن عامر، عن معاذ. أخرجه الدار الدّارقطنيّ وابن عدي.
ونقل عن أحمد أنه قال: هذه الطريق أصحّها.
قلت: فإن كان الأمر كذلك فإنما روى هذا الحديث عن مالك بن عامر أبو عبد الرحمن السّكسكي لا عبد الرحمن بن عائش، ويكون للحديث سندان: ابن جابر عن خالد، عن عبد الرحمن بن عائش، ويحيى عن زيد، عن أبي سلام، عن أبي عبد الرحمن، عن مالك، عن معاذ.
ويقوّي ذلك اختلاف السياق بين الروايتين.
وأما قول ابن السّكن: ليس لعبد الرحمن بن عائش حديث غيره، فقد سبقه إلى ذلك البخاري، ولكن ليس في عبارته تصريح، بل قال: له حديث واحد، إلا أنهم يضطربون فيه.
قلت: وقد وجدت له حديثا آخر مرفوعا، وله حديث ثالث موقوف:
الأول أخرجه أبو نعيم في المعرفة، وفي اليوم والليلة، من طريق أبي معاوية، عن سهيل بن أبي صالح، عن أبيه، عن عبد الرحمن بن عائش، قال: قال رسول اللَّه صلى الله عليه وسلم: «من نزل منزلا فقال: أعوذ بكلمات اللَّه التّامّات من شرّ ما خلق لم ير في منزله ذلك شيئا يكرهه حتّى يرتحل عنه» .
قال سهيل: قال أبي: فرأيت عبد الرحمن بن عائش في المنام فقلت له:
حدّثك النبيّ صلى الله عليه وسلم هذا الحديث؟ قال: نعم.
قال أبو نعيم: تابعه موسى بن يعقوب الزّمعي، عن سهيل، نحوه.
ورويناه في الذكر للفريابي، من طريق إسماعيل بن جعفر: أخبرني سهيل بن أبي صالح، عن أبيه، عن ابن عائش- أنّ رسول اللَّه صلى الله عليه وسلم قال: «من قال حين يصبح لا إله إلّا اللَّه وحده لا شريك له … » الحديث.
وفيه: فكان ناس ينكرون ذلك ويقولون لابن عائش:
لأنت سمعت هذا من رسول اللَّه صلى الله عليه وسلم؟ قال: نعم. فأرى رجل ممن كان ينكر ذلك رسول اللَّه صلى الله عليه وسلم في المنام، فقال: يا رسول اللَّه، أنت قلت كذا وكذا؟ فقصّ عليه حديثه. فقال صلى الله عليه وسلم:
«صدق ابن عائش» .
…
[تقريب تقريب التهذيب 2/ 247:]
* [3911] عبد الرحمن بن عائش بتحتانية ومعجمة الحضرمي أو السكسكي يقال له صحبة
وقال أبو حاتم من قال في روايته سمعت النبي صلى الله عليه وسلم فقد أخطأ ت
قلت: صحابي:
1 – فقد جاء بسند حسن أن عبد الرحمن بن عائش قال “صلى بنا رسول الله صلى الله عليه وسلم ذات غداة … ” (الدعاء للطبراني 420/ 1419)
2 – وبسند حسن أيضاً أن عبد الرحمن بن عائش قال “قال رسول الله صلى الله عليه وسلم .. ” (معرفة الصحابة لأبي نعيم 4/ 1862 رقم 4688)
3 – وبسند حسن غيره أن عبد الرحمن بن عائش قال “سمعت رسول الله يقول وذكر الرب تبارك وتعالى” (المستدرك 1/ 702 رقم 1912) فقال الحاكم “هذا حديث صحيح الإسناد” ولم يذكر ذلك صاحب التهذيب.
4 – وقد صح أيضاً أنه سمع النبي صلى الله عليه وسلم في رؤيته ربه (معرفة الصحابة لأبي نعيم 4/ 1862) فقال ابن حجر “ولكن قال ابن خزيمة قول الوليد بن مسلم في هذا الإسناد عن عبد الرحمن بن عائش سمعت النبي صلى الله عليه وآله وسلم وهم لأن عبد الرحمن لم يسمع من النبي صلى الله عليه وآله وسلم قلت قد صرح غيره بذلك كما بينته في ترجمته من الإصابة” (تهذيب التهذيب 6/ 204) فقد صرح الوليد بن مسلم بتحديث في معرفة الصحابة لأبي نعيم (4/ 1862) وفي سنن الدارمي (2/ 1365 رقم 2195) وقد توبع الوليد بن مسلم من قبل الأوزاعي (الشريعة للاجري 3/ 1549).
وأما قول البخاري “له حديث واحد إلا أنهم يضطربون فيه” فليس منه كما بين الدارقطني في علله (6/ 54 رقم 973) وقد صححه الترمذي في جامعه (5/ 221 رقم 3235).
وأما قول أبي زرعة “ليس بمعروف” فقد روى عنه ثلاثة فعرفوه.
…
பார்க்க: தாரிமீ-2195, திர்மிதீ-3235, …
சமீப விமர்சனங்கள்